FOTOGRAFIA AMATORSKA
Zbigniew Wójcik
   STRONA GŁÓWNA      ROZTOCZE      Roztocze. Dziewięcierz - cerkwisko i kapliczka na bagnach.
 
 
  Krzyż bruśnieński - Dziewięcierz Moczary.
ROZTOCZE.  Dziewięcierz - cerkwisko i kapliczka na bagnach.
Wycieczka - czerwiec 2022 r.
Podróżując w 2021 roku po Roztoczu odwiedziłem miejscowość Horyniec Zdrój położony w województwie podkarpackim, powiecie lubaczowskim, na pograniczu Roztocza Wschodniego i Płaskowyżu Tarnogrodzkiego.
 

W czasie jednodniowej wycieczki rowerowej odwiedziłem wtedy Zespół Cerkiewny w Radrużu oraz dwa cerkwiska - pozostałości po cerkwiach w miejscowości Krzywe oraz  nieistniejącej obecnie miejscowości Sieniawka. Fotorelację z tamtej wycieczki można obejrzeć tu: >ROZTOCZE. Wycieczka rowerowa Horyniec Zdrój - Radruż - Sieniawka - Krzywe - Horyniec Zdrój. 

 

Zachęcony pięknymi terenami, wspaniałą architekturą sakralną drewnianą i murowaną, licznymi szlakami pieszymi i rowerowymi postanowiłem w roku 2022 kompleksowo zwiedzić tereny położone w Gminie Horyniec Zdrój.

Aspiracją do zwiedzenia Gminy Horyniec Zdrój był „Przewodnik po trasach rowerowych Roztocza” wydany przez Wydawnictwo Turystyczne Paweł Wład którego integralną częścią jest komplet 9-ciu map gmin w skali 1:50000.
 
Są to mapy gmin: Bełżec,Horyniec-Zdrój, Józefów, Krasnobród, Lubycza Król., Narol, Susiec, Szczebrzeszyn, Zwierzyniec z zaznaczonymi szlakami tras rowerowych zarówno głównych szlaków przebiegających przez Roztocze, jak również tras rowerowych wytyczonych przez poszczególne gminy.
Cena kompletu w wydawnictwie to 37,80 plus koszt wysyłki (http://wlad.info.pl/Rowerem_po_Roztoczu.htm).
 
Same mapy są dostępne bezpłatnie w punktach informacji turystycznej  w siedzibach gmin.
 
W tej fotorelacji pokażę zdjęcia z bardzo ciekawego miejsca rzadko odwiedzanego przez turystów. Najlepiej do niego dojechać od strony Horyńca Zdroju jadąc od centrum drogą wylotową nr 867 (ul.Wojska Polskiego) w kierunku Dziewięcierza, Werchaty, Hrebennego.   Trasa na mapce poniżej.
 
 
 
Jadąc ul. Wojska Polskiego  zainteresowaniu mogą obejrzeć kilka ciekawych obiektów, a są to:

0,82 km trasy – po minięciu budynku Wojska Polskiego 5, po lewej stronie ulicy monument w postaci pomnika Niepodległości z orłem na cokole.

Pomnik autorstwa |Grzegorza Kuźniewicza wykonany z piaskowca bruśnieńskiego pochodzi z roku 1928 i został ustawiony na mogile sześciu żołnierzy poległych w walkach polsko-ukraińskich toczonych w tej okolicy pod koniec grudnia 1919 roku.

1,1 km trasy – po lewej stronie ul. Wojska Polskiego zabytkowy cmentarz parafialny. W najstarszej części cmentarza zainteresowani odnajdą wiele ciekawych krzyży, figur i nagrobków wykonanych z kamienia bruśnieńskiego. Najciekawszymi obiektami na pewno jest dominująca kaplica-mauzoleum z początku XX wieku rodziny Ponińskich wykonana w całości z kamienia pochodzącego z kamieniołomów w Bruśnie Nowym, oraz obelisk żołnierzy poległych w 1946 roku w potyczkach z bandami UPA.
1,8 km trasy – po prawej stronie drogi nr 867 parking przy klasztorze o.o. Franciszkanów. W lewo odchodzi uliczka w którą biegną trzy trasy rowerowe gminne nr 1, 3 oraz 5 którymi po minięciu mostka na strudze Glinianiec dojechać można gruntową droga do kaplicy pw. Matki Bożej w Nowinach Horynieckich.
 
... zespół klasztorno-kościelny o.o. Franciszkanów w Miasteczku. 

Zainteresowani mogą na tym kilometrze odwiedzić klasztor wraz z kościołem przyklasztornym który został zbudowany w latach 1757-1759 z fundacji Mikołaja i Salomei Stadnickich – właścicieli Horyńca. Zespół klasztorny jest cennym zabytkiem w stylu barokowym.

 
7,3 km trasy – w lewo odchodzi droga w kierunku Słotwiny, Rezerwetu Sołokija, Nowin Horynieckich. My dalej prosto drogą nr 867.


9,2 km trasy – Skrzyżowanie  dróg i szlaków. Drogę nr 867 przecina droga ze szlakiem pieszym im. św. Brata Alberta. Skręcamy na prawo, a naszym celem jest dojechanie do cerkwiska Dziewięcierz-Moczary.
 
 
10,0 km trasy – jesteśmy u celu podróży. Po prawej stronie drogi parking przy cmentarzu.  Tu należy pozostawić rower i przez cmentarz udać się pieszo w poszukiwaniu miejsca po dawnej cerkwi oraz kapliczki na bagnach.
 
Parking przed cmentarzem w Dziewoęcierzu.
 
Aby dojść do miejsca po cerkwi idziemy  przez cmentarz w kierunku przeciwległego boku - z powodu sporego zaniedbania cmentarza, rozrzuconych nagrobków oraz małej ilości odwiedzających trudno napisać że idziemy główną alejką cmentarza.
 
 
... cmentarz Dziewięcierz. 
 
Na cmentarzu zachowało się ponad 300 kamiennych nagrobków wykonanych w miejscowych warsztatach z wapienia pozyskanego z okolicznych kamieniołomów.
 
... cmentarz Dziewięcierz.
 
 
... cmentarz Dziewięcierz. 
 
 
Dla lepszej orientacji w odnalezieniu cerkwiska i kapliczki na wodzie poniżej szczegółowsza mapa z zaznaczonymi obiektami. Na mapce zaznaczona trasa wycieczki pieszej z kilometrażem do kapliczki na bagnach.
 
 
 
Ciekawostka:
Za  północno-zachodnim ogrodzeniem cmentarza znajduje się kilka grobów. Aby zrozumieć dlaczego tam się znalazły należy poznać fragment historii  miejscowości Dziewięcierz.
 
            ... groby poza ogrodzeniem cmentarza.           ... groby poza ogrodzeniem cmentarza.
 
W roku 1945 w wyniku wyznaczenia nowych granic Dziewięcierz został podzielony na dwie części. Cerkiew i cmentarz znalazły się po stronie sowieckiej. Podczas regulacji granicy w roku 1948 zarówno zniszczona przez sowietów cerkiew jak i cmentarz ponownie powróciły do Polski.  Właśnie w tym krótkim okresie (1945-1948) miejscowa ludność chowała zmarłych w okolicy cmentarza.
 
Cmentarzem dochodzimy do kamiennego muru w którym od strony cmentarza jest wyłom po nieistniejącej bramie wprowadzającej na cerkwisko.
 
 
... widokod strony cmentarz na kamienny mur ogradzający cerkwisko.
 
 
Widok na wyłom po bramie która prowadziła na cmentarz.
 
Tu również jest mała ciekawostka. Jak widać na zdjęciu cerkwisko znajduje się poniżej cmentarza chociaż zdecydowana większość cerkwi była budowana na naturalnych lub usypywanych pagórkach.  W  tym przypadku cerkiew otoczona kamiennym murem była wybudowana w zagłębieniu.
 
Jak informuje tablica informacyjna stojąca przy wejściu na cmentarz w Dziewięcierzu istniały dwie cerkwie, pierwsza z nich, parafialna pw. Podwyższenia Krzyża Świętego która spłonęła w 1834 roku. Po pożarze miejsce ogrodzono kamiennym murem z dwoma bramami przejściowymi bramą  na cmentarz. W obrębie murów znajdowała się murowana kostnica. W 1839 roku poświęcona została nowa drewniana cerkiew wybudowana na kamiennej podmurówce.
 
  ... ruiny kostnicy.     ... jedna z kapliczek w murze ogrodzeniowym.
 
Cerkiew została uszkodzona podczas I wojny światowej, od połowy lat 40 XX wieku zaczęła popadać w ruinę i roku 1951 została rozebrana. Do dnia dzisiejszego przetrwały jedynie kamienne elementy muru ogrodzeniowego, kamienna podmurówka cerkwi  z zachowaną do dzisiaj podpiwniczoną piwnicą pod zakrystią oraz fragment kamiennej kostnicy. 
 
  ... wejście do piwnicy podzakrystią.      
 
W czasie mojej wizyty (czerwiec 2022) cały teren cerkwiska pokrywała gęstwina krzaków, drzewek i wysokich roślin utrudniających chodzenie oraz robienie zdjęć. Niektóre obiekty były prawie niewidoczne - widać to na poszczególnych zdjęciach.
 
          ... jedna z bram wejściowych na cerkwisko.          ... kapliczka z polichromią w murze ogrodzeniowym.
 
Pomimo tego, a może właśnie dlatego że miejsce to nabierało dużej tajemniczości spacer w cieniu starodrzewu dębów i lip dostarczał dużo wrażeń. Dziwne kształty drzew, stare szare mury ogrodzenia, dachy kapliczek pokryte czapami mchów poruszały wyobraźnię - oto kilka zdjęć.
 
... kapliczka w murze ogrodzeniowym
 
 
... brama wwejściowa i kapliczka w murze ogrodzeniowym.
 
Szczególnie pięknie wyglądały dwie zachowane sklepione bramy wejściowe - to właśnie na podstawie tych bram jest znana budowa kamiennego założenia cerkiewnego. Szczyty tych bram wieńczą kamienne krzyże z datami: 1749 oraz 1750.
 
          ... brama zachodnia (wyjście na bagna)            ... brama zachodnia (wyjście na bagna)
 
 
 
 
.... brama wschodnia - widok z cerkwiska. Za bramą ścieżka na bagna.
 
 

Odnalezienie cerkwiska nie sprawia większego problemu, natomiast odnalezienie ruin plebanii i kapliczki na wodzie w otaczających bagnach wymaga dużego samozaparcia. Oba obiekty są położone w rozgałęzieniu rzeczek Cierzynki i Werki - to one tworzą rozlewiska i bagna.

 
... bagna wschodnio-południowej stronie cerkwiska. 
 
W czasie kiedy istniała cerkiew Dziewięcierz obok niej przez tereny bagniste przebiegał trakt handlowy którym bez trudności można było dojść do plebanii i kapliczki na wodzie. Dzisiaj kapliczka, pomimo niedużej odległości od cerkwiska jest  ukryta w bagnach oraz gąszczu drzew i krzaków. Najlepiej do niej dotrzeć wchodząc z cmentarza  na teren cerkwiska przez wyłom w murze. Następnie skręcić na lewo i przez bramę wschodnią wyjść na ścieżkę prowadzącą na bagna.
 
 
 
.... brama wschodnia - widok od strony ścieżki prowadzącej na bagna.
 
Pomocą w dojściu do kapliczki może być wcześniej załączana mapka  szczegółowa. Ścieżka z uwagi na brak odważnych wędrówką przez bagnisko jest mało uczęszczana i praktycznie niewidoczna w bujnej zieleni.
 
           .... bagna za cerkwiskiem.           .... prawie niewidoczna ścieżka przez bagna.
 
Po przejściu ok. 120 metrach należy pod kątem prostym skręcić w prawo. Z zasady nie ma innego rozwiązania, gdyż na wprost są rozlewiska.  Ja w kilku miejscach zaznaczałem trasę wbijanymi w bagno gałęziami by w drodze powrotnej nie mieć trudności.
Dojście ścieżką do zmurszałego mostka z bali na rzeczce Cierzynce świadczy że jesteśmy prawie u celu.
 
.... mostek na Cierzynce.
 
 
.... mostek na Cierzynce. 
 
Po przejściu mostkiem przed nami na małym wzniesieniu można wypatrzeć ruiny dawnej plebanii w której mieszkał diak. Zaś bardziej w prawo dojrzeć można cel naszej wyprawy na bagna - murowaną kapliczkę na wodzie, nazywaną również kapliczką nad źródłem pw. Cyryla i Metodego lub kapliczką na bagnach.

... ruiny plebanii.
 
 
Kapliczka na bagnach za cerkowiskiem Dziewięcierz jest w porównaniu z plebanią całkiem dobrze zachowana. Brak jest jedynie zwieńczenia - prawdopodobnie posiadała na szczycie duży krzyż podobny do tych zachowanych na dwóch bramach ogrodzenia cerkiewnego. Ten obecny w głównej wnęce kapliczki wyraźnie nie pasowałby do tak masywnej  kapliczki (prawdopodobnie pochodzi z przy cerkiewnego cmentarza).
 
 
         ... kapliczka na bagnach za cerkwiskiem w Dziewięcierzu-Moczarach.         ... kapliczka na bagnach za cerkwiskiem w Dziewięcierzu-Moczarach.
Prostokątny kamienny zbiornik przy kapliczce świadczy że w okresie istnienia cerkwi obchodzono w tym miejscu święto Jordanu.
 
... kapliczka na bagnach za cerkwiskiem w Dziewięcierzu-Moczarach. 
 
Święto Jordanu jest jednym z największych świąt cerkiewnych na pamiątkę chrztu Chrystusa w rzece Jordan, obchodzone według kalendarza gregoriańskiego 19 stycznia (6 stycznia według kalendarza juliańskiego). W kościele rzymskokatolickim w dniu 6 stycznia odbywają się uroczystości Objawienia Pańskiego zwane dniem Trzech Króli.
 
Święto Jordanu - obraz Teodora Axentowicza.W dniu święta Jordanu odprawiane jest w cerkwi nabożeństwo podczas którego kapłan święci wodę która w tych obchodach ma szczególne znaczenie. Kropi się nią ściany świątyni, wiernych oraz domy wiernych odwiedzanych po kolędzie.
 
Po nabożeństwie  wierni w formie procesji udawali się nad naturalne zbiorniki wodne - w tym przypadku do kapliczki na bagnach gdzie kapłan odmawiał modlitwę i trzykrotnie zanurzał w wodzie złocony krzyż i trzy płonące świece będące symbolem Trójcy Świętej.
 
Po uroczystości kapłan wraz bractwem cerkiewnym niosących chorągwie  odchodził a wierni nabierali w naczynia poświęconą wodę którą zanosili do domu. W ciągu całego roku poświęcona  woda celom religijnym, jako lek na choroby i środek na odpędzanie czarów, uroków itp.
 
Przy kapliczce na bagnach kończymy naszą wycieczkę - pozostaje nam powrócić tą samą ścieżką do cerkowiska i powrót rowerem do Horyńca Zdroju. Cała trasa rowerowa w obie strony to ok. 20 km.
 
Aby jeszcze chwilę pozostać w tej pięknej scenerii wyobraźmy sobie jak kiedyś w dniu święta Jordanu szedł do kapliczki orszak procesyjny z chorągwiami, świecami, naczyniami na święconą wodę. A atmosferę takich orszaków w dniu święta Jordana pokazują obrazy z charakterystycznymi postaciami uczestników w ludowych strojach które malował Teodor Axentowicz -  polski malarz, rysownik i grafik (1859-1938). Był profesorem i rektorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W roku 1894 malował z Wojciechem Kossakiem i Janem Styką Panoramę Racławicką.
 
Święto Jordanu - obraz Teodora Axentowicza. 
 
 
Święto Jordanu - obraz Teodora Axentowicza.
 
 
 
 
        Święto Jordanu - obraz Teodora Axentowicza.               Św
 
 
 
Święto Jordanu - obraz Teodora Axentowicza.
 
 
 
 
Skany obrazów Teodora Axentowicza "Święto Jordana" z WIKIPEDII COMMONS.
 
 
Powrót do strony głównej:  STRONA GŁÓWNA 
 
Powrót do podstrony Roztocze:  ROZTOCZE 
 
 
https://www.apokryfruski.org/kultura/nadsanie/dziewiecierz/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dziewi%C4%99cierz
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jordan_(%C5%9Bwi%C4%99to)
https://cerkiewne.tematy.net/karta.php?obiekt_id=92