FOTOGRAFIA AMATORSKA
Zbigniew Wójcik
   STRONA GŁÓWNA      WYCIECZKI RÓŻNE      Roztocze - Spacer ulicami Zwierzyńca.
 

Kościół na wodzie w Zwierzyńcu.ROZTOCZE-Spacer po Zwierzyńcu.

                                                    Wycieczka z dnia 26 lipca 2020 r.

W dzisiejszej fotorelacji odwiedzimy Zwierzyniec, miasto w województwie lubelskim, powiecie zamojskim będące siedzibą gminy miejsko-wiejskiej.

 
     Staw kościelny i kościół na wodzie w Zwierzyńcu.
Miasto przynależy do Roztocza Środkowego poprzecinanego lessowymi wąwozami. Zwierzyniec swoje istnienie zawdzięcza Ordynacji Zamojskiej, założonej przez Jana Sariusza Zamoyskiego w 1589 roku, która w cztery lata po powstaniu stworzyła niepodzielny majątek, dziedziczony przez najstarszego męskiego  potomka rodu - dziedziczenie przez kobiety było statutowo zabronione.
 
Zwierzyniec - kościół na wodzie.
 
Zwierzyniec z uwagi na dogodne położenie, bezproblemowy dojazd oraz szereg zabytków z czasów Ordynacji Zamoyskich jest chętnie odwiedzany przez turystów. Dla lepszej orientacji w lokalizacji obiektów które pokażę na zdjęciach załączam mapkę z ich zaznaczeniem.
 
 
 
W centralnym miejscu Zwierzyńca znajduje się tzw. Staw Kościelny - na mapce oznaczony nr 2. Został wykopany i uformowany przez jeńców tatarskich i tureckich. Otoczony parkiem z alejkami prowokuje do spacerów wokół niego.
 
Staw Kościelny w Zwierzyńcu.
 
 
Zwierzyniec - staw kościelny 
 
Najbardziej charakterystycznym dla Zwierzyńca obiektem przyciągającym miejscowych na coniedzielne nabożeństwa, a turystów w każdy dzień tygodnia jest kościół pw. św. Jana Nepomucena - na planie oznaczony nr 1.
 
Zwierzyniec - kościół na wodzie.
 
 
Kościół na wodzie w Zwierzyńcu.
Przez miejscowych i turystów kościół św. Jana Nepomucena zwany jest "kościołem na wyspie" lub "kościołem na wodzie".

Zgodnie z zasadami baroku ściana frontowa jest pilastrowana, w części środkowej góra zakończona trójkątem z górującym nad nim żelaznym krzyżem. Pomiżej krzyża tzw. Oko Opatrzości, wizerunek Ducha Świętego oraz dwa kartusze herbowe połączone klejnotem półkozic. Z lewej strony to herb rodowy Zamoyskich – Jelita przedstawiający trzy skrzyżowane włócznie, zaś z prawej to herb rodowy Michowskich – Rawicz przedstawiający pannę na niedźwiedziu.
 

ragment ściany frontowej kościoła na wodzie.
 
Podobno w miejscu dzisiejszego "kościoła na wyspie" stała altana pełniąca funkcję teatru wybudowana na polecenie żony ordynata Jana Zamoyskiego. Natomiast dzisiejszy kościół został wybudowany w latach 1741-1747 z fundacji ordynata Tomasza Antoniego Zamoyskiego i jego żony Teresy z Michowskich w intencji powrotu do zdrowia oraz jako wotum dziękczynne za narodziny oczekiwanego syna. W wysokiej części kościoła znajduje się nawa główna, zaś w bocznych niższych częściach dwie kaplice. Wnętrze kościoła ozdobione polichromią malowaną na suchym tynku autorstwa Łukasza Smuglewicza.
 
Wnętrze kościoła na wodzie w Zwierzyńcu.
 
Na południowo-wschodnim brzegu stawu, tuż przed wejściem na most prowadzący do kościoła na wyspie stoi zabytkowa drewniana dzwonnica - na planie oznaczona nr 3.  Wzniesiona w I ćw. XX wieku.
 
Drewniana dzwonnica.
 
Wchodząc na deptak od strony ul. Biłgorajskiej, Zamojskiej po lewej stronie budynek karczmy "Młyn" - na planie oznaczona nr 10. Jest to dawny ordynacki młyn. Dzisiaj funkcjonuje w nim prywatna karczma z widokiem na staw i "kościół na wodzie". Karczma czynna codziennie od 10 do 24. Dysponuje również miejscami noclegowymi.
 
Oko Opatrzności i karczma Młyn - widok od strony stawu.
 
 
Deptak nad stawem i karczma "Młyn" 
Pamiątką po ordynackim młynie są koła przy wschodniej ścianie karczmy "Młyn" dobrze widoczne z deptaka - na planie oznaczone nr 11.
 
Zabytkowe koła wodne po ordynackim młynie. 
 
Spacerując po ulicach Zwierzyńca zaskakuje bardzo duża ilość pomników, pamiątkowych tablic, figur - podobno jest ich ok. 70 szt co jak ktoś wyliczył daje jeden pomnik na 50 mieszkańców miasta. Możemy się o tym przekonać spacerując wokół kościelnego stawu. W parku wokół niego można wypatrzeć:
  • w pobliżu zabytkowej dzwonnicy figurę Matki Boskiej - na planie oznaczona nr 4
  • przy zbiegu ul.Szkolnej, Biłgorajskiej i Zamojskiej pomnik pomordowanych przez hitlerowców - na planie oznaczony nr 5
  • przy parkingu przed deptakiem pomnik upamiętniający żołnierzy Batalionów Chłopskich - na planie oznaczony nr 6
  • bezpośrednio przed wejściem na deptak - kolumna z Okiem Opatrzności - na planie oznaczona nr 7
  • przy deptaku, naprzeciwko dawnego młyna figura obserwująca, a może pilnującą? - na planie oznaczona nr 8
  • na wyspie stawu kościelnego - pomnik niejasnego pochodzenia - na planie oznaczony nr 9
  • na końcu deptaka, w alejce parkowej pomnik szarańczy - na planie oznaczony nr 12
  • w alejce parkowej, za pomnikiem szarańczy popiersie Stanisława Staszica - na planie oznaczony nr 13
Jak na tak małym obszarze to trochę tego jest - poniżej kilka z nich.
 
Pomnik upamiętniający Żołnierzy Batalionów Chłopskich. 
 
Przed wjazdem na deptak, po prawej stronie w pobliżu stawu dziwna trzymetrowa kolumna zwana "okiem opaczności" wykonanym z brązu i datą 1852. Właściwie to nie wiadomo co upamiętnia - przypuszcza się że ufundowane zostało przez zwierzyniecką lożę masońską.
 
Oko Opatrzności. 
 
Jeszcze bardziej zagadkowy jest pomnik w kształcie kamiennego sarkofagu na wyspie. Jedne źródła piszą, że pod nim jest pochowany ulubiony pies Marysieńki Zamoyskiej. Z uwagi że są na nim wyryte maski teatralne oraz lira będąca symbolem sztuk pięknych niektórzy sądzą że sarkofag upamiętnia "teatr na wodzie"który podobno był w altanie przed wybudowaniem kościoła na wodzie. Są również hipotezy, że jest tam pochowany lekarz ordynacki wyznania anglikańskiego, którego nie można było pochować na cmentarzu katolickim. Kto by tam nie leżał to leży na wyspie w "wiecznym spokoju"  z dala od ludzi.
 
Wyspa z pomnikiem. 
 
 
Pomnik na wyspie. 
 
 
Gdy na końcu deptaka skręcimy w parkową alejkę to po ok. 30 metrach ujrzymy stylową altankę a w niej zagadkowy blok skalny w kształcie prostopadłościanu - jest to pomnik upamiętniający mieszkańców okolicznych miejscowości walczących kiedyś z plagą szarańczy.
 
Pomnik wytępienia szarańczy.
        Napis na pomniku szarańczy.
        Napis na pomniku szarańczy.
Na górnej oraz dwóch przeciwległych, bocznych ścianach posiada ciekawe inskrypcje z których dowiadujemy się, że było to w roku 1711, które miejscowości nawiedziła i jak z nią walczono.
  • "Na pamiątkę wytępienia szarańczy wędrownej przybyłej w te okolice dnia 26 sierpnia 1711 r. Łabunie, Szarowola, Zielone, Krasnobród, Wólka, Ułów, Czołomyja, Przeorsk."

  • "Wyniszczono szarańczy żywej korcy 656, wykopano jaj tego owada garncy 555,5. Użyto do tego robocizny pieszej dni 14 000”

  • „Bóg pogroził ludowi, ale z wiarą praca rozbraja Jego gniewy i klęskę odwraca"

Ciekawostką jest to, że pierwotnie do 1902 roku pomnik stał w oddalonej o 18 km wiosce Hamernia a na skutek decyzji zarządu Ordynacji Zamojskiej został przeniesiony do Zwierzyńca - gdzie jest turystyczną atrakcją.
 
W narożniku ulicy Browarnej i Aleksandry Wachniewskiej stoi murowany klasycystyczny zespół budynków dawnego Zarządu Ordynacji Zamojskiej z pierwszej połowy XIX wieku. Pierwotnie cały zespół składał się z drewnianego pałacu, czterech murowanych i dwóch drewnianych oficyn.  Do dzisiaj dotrwały jedynie budynki murowane, a w jednym z nich mieści się dzisiaj Zespół Szkół Drzewnych i Ochrony Środowiska. Jest to dawny tzw. "pałac administracji" - na planie oznaczony nr 14.
 
 Dawny Pałac Administracyjny Ordynacji - dziś Szkoła.       Dawne oficyny Ordynacji.
 
Za budynkiem Zespołu Szkół Drzewnych i Ochrony Środowiska został odtworzony w 2012 roku historyczny układ wodny dawnego parku pałacowego Zamoyskich - na planie oznaczony nr 15.
 
Park "Zwierzyńczyk"
 
Kiedy w latach 1658-1661 i 1663-1665 mieszkała  w Zwierzyńcu Maria Kazimiera Zamoyska żona I ordynata Jana "Sobiepana" Zamoyskiego (późniejsza Marysieńka Sobieska) powstały w tym miejscu stawy spiętrzające wody rzeczki Świerszcz, wyspy oraz tzw. "długi kanał" po którym pływano gondolami. To właśnie tu narodziła się miłość Marysieńki do Jana Sobieskiego zakończona po śmierci "Sobiepana" nowym małżeństwem. 
 
Tzw. długi kanał 
 
Tu przyjeżdżali na  polowania i odpoczynek:  w 1662 roku król Jan Kazimierz, natomiast w 1671 r. król Michał Korybut Wiśniowiecki z królową Eleonorą. Dzisiaj jest tu wspaniały park dostępny dla wszystkich - doskonały do uprawiania spacerów.
 
Jeden z mostków w parku. 
 
Od południa park "Zwierzyńczyk" sąsiaduje z 200-letnim browarem - na planie oznaczony nr 16. Został założony przez XII ordynata Stanisława Kostkę Zamoyskiego na początku XIX wieku. Pierwsze budynki browaru takie jak parterowy zakład piwowarski, piwnice, magazyny, pomieszczenie wyrobu beczek i wozownia wybudowano w latach 1805-1806 w miejscu dawnej rezydencji Zamoyskich.
 
Browar w Zwierzyńcu.W pierwszym okresie działalności produkowano piwo angielskie typu porterowego.
 
W roku 1810 browar zniszczył pożar a w latach 1834-1836 został rozbudowany i zmodernizowany - między innymi wyposażony w maszynę parową i młyn do przemiału słodu.
 
        Jedno z pomieszczeń browaru w Zwierzyńcu.
 
W latach 1866-1878 zakład zawiesił działalność a większość urządzeń sprzedano. Ponowne uruchomienie w 1878 roku zaowocowało kupieniem nowych maszyn i rozbudową zakładu.
W czasie II wojny światowej przez pięć lat browar był pod zarządem niemieckim, zaś po jej zakończeniu został upaństwowiony. Początkowo  gospodarowała nim spółdzielnia rolnicza Samopomoc Chłopska  a następnie Zwierzynieckie Zakłady Piwowarsko-Słodownicze. Po różnych zawirowaniach w latach 1992-2010 dotyczących dzierżawców zakładu ostatecznie od 2012 roku browar dzierżawi firma Perła-Browary Lubelskie.
 
Browar w Zwierzyńcu. 
 
Wyłączony z produkcji budynek starego browaru z XIX wieku jest udostępniony dla zwiedzających: w maju, czerwcu oraz we wrześniu można odwiedzać browar od piątku do niedzieli. W miesiącach lipiec oraz sierpień zwiedzanie jest możliwe od środy do niedzieli. Aby zwiedzić browar trzeba wykupić u przewodnika cegiełkę za minimum 10 zł - przeznaczona na utrzymanie zabytkowego browaru.W czasie zwiedzania degustacja piwa.
 
Degustacja piwa w czasie zwiedzania. 
 
Po zwiedzeniu browaru można na spokojnie zamówić porcję lodów lub schłodzone piwo w działającym na terenie browaru ogródku piwnym.

Ogródek piwny na terenie Browaru w Zwierzyńcu. 
 
Blisko browaru, przy ulicy Plażowej można wypatrzyć ciekawą drewnianą willę wybudowaną w latach 1880-1890 tzw. "Plenipotentówkę" na planie oznaczona nr 17.
 
Willa Plenipotentów w Zwierzyńcu. 
 
Ten okazały budynek w stylu szwajcarskim zwany niekiedy  Pałacem Plenipotenta został ufundowany przez XIV ordynata Tomasza Franciszka Zamoyskiego dla zarządców (plenipotentów) Ordynacji Zamojskiej. Został usytuowany na zboczu tarasowym zwierzynieckiej Bukowej Góry. Na uwagę zasługują ozdobne deskowania oraz snycerka. Obecnie w budynku ma swoją siedzibę dyrekcja Roztoczańskiego Parku Narodowego.
 
Willa Plenipotentów w Zwierzyńcu.
 
Po przeciwnej stronie ulicy Plażowej wybudowano w latach 90-tych XX wieku Ośrodek Edukacyjno-Muzealny Roztoczańskiego Parku Narodowego - na planie oznaczony nr 18.
 
Ośrodek Edukacyjny Roztoczańskiego Parku Narodowego.
 
W ośrodku organizowane są wystawy stałe, czasowe ukazujące i propagujące walory przyrodnicze, etnograficzne i artystyczne Roztocza.
 
     Ośrodek Edukacyjny Roztoczańskiego Parku Narodowego.       Wystawa pszczelarska w Ośrodku RPN.
Na terenie Ośrodka posadzony jest symboliczny dąb szypułkowy upamiętniający wybitnego geografa prof. Tadeusza Wilgata. Obok niego głaz w wyrytą inskrypcją.
Dąb Tadeusza Wilgata.
     Jeden z uli na wystawie prszczelarskiej.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Przy ośrodku rozpoczyna się kilka ścieżek przyrodniczych Roztoczańskiego Parku Narodowego: Ścieżka edukacyjna zielona.svg na Bukową Górę, Ścieżka edukacyjna żółta.svg na Piaseczną Górę, Ścieżka edukacyjna niebieska.svg po wydmie do Stawów Echo, Ścieżka edukacyjna czarna.svg do Stawów Echo i Ścieżka edukacyjna zielona.svg aleją Aleksandry Wachniewskiej.
Przy wejściu na teren Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego Roztoczańskiego Parku Narodowego stoi osobny budynek w którym mieści się informacja turystyczna oraz kasa w której kupuje się bilet wstępu do budynku muzealnego.
Będąc  na terenie Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego Roztoczańskiego Parku Narodowego warto pokusić się na spacer lub jazdę rowerem nad stawy Echo.
 
Dla piechurów najlepsza jest tzw. ścieżka Ścieżka edukacyjna niebieska.svg po wydmie do Stawów Echo długości ok. 1,2 km - na planach oznaczona nr 19;
Zaś dla rowerzystów tzw. ścieżka  Ścieżka edukacyjna czarna.svg do Stawów Echo długości ok. 0,92 km zaczynająca się przy budynku informacji turystycznej - na planach oznaczona nr 20.             Poniżej trasy tych ścieżek.
 
  Ścieżka piesza "po wydmach" do Stawów Echo.       Ścieżka pieszo-rowerowa do Stawów Echo.
 
Historia powstania stawów w Zwierzyńcu sięga lat 1929-1934 kiedy to na mokradłach strumienia Świerszcz  Ordynacja Zamojska rozbudowała stawy. Do roku 2002 zespół składał się z 9-ciu stawów. Obecnie istnieją cztery stawy przypominające swym kształtem układ przedwojenny.
 
     Początek ścieżki pieszo-rowerowej do Stawów Echo.       Ścieżka pieszo rowerowa do Stawów Echo.
 
 
 
Ścieżka piesza "po wydmie" do Stawów Echo.
 
Największy z nich leżący u podstawy zalesionej wydmy i pełni rolę kąpieliska - z uwagi na bliskość miasta jest popularnym miejscem wypoczynku.
 
Kąpielisko - w głębi wieża widokowa. 
 
W celu ograniczenia dewastacji wydmy i lasu  wprowadzono pewne ograniczenia kierując ruch pieszych i rowerzystów na oznakowane ścieżki. Między innymi przez wydmę prowadzą drewniane pomosty powstrzymujące i minimalizujące niekorzystne oddziaływanie na przyrodę.
 
 
Ścieżka przez wydmę. 
 
 
Zejście ze ścieżki do stawu Echo. 
 
 
Taras widokowy nad stawem Echo. 
 
 
Kąpielisko na Stawie Echo w Zwierzyńcu. 
 
 
Stawy Echo - widok z wieży widokowej. 
 
 
Stawy Echo - w oddali żerujące białe czaple. 
 
 
I tak oto kończymy krótki spacer nad Stawami Echo w Zwierzyńcu, gdzie oprócz gwarnego kąpieliska można spotkać ciche zakątki i w spokoju odpocząć obserwując przyrodę.
 
Powrót do strony głównej:  STRONA GŁÓWNA 
 
Powrót do podstrony wycieczki różne:  WYCIECZKI RÓŻNE 
 
 
https://pl.wikipedia.org/wiki/Browar_w_Zwierzy%C5%84cu
https://pl.wikipedia.org/wiki/O%C5%9Brodek_Edukacyjno-Muzealny_Roztocza%C5%84skiego_Parku_Narodowego_w_Zwierzy%C5%84cu
https://pl.wikipedia.org/wiki/Stawy_Echo
http://roztoczanskipn.pl/pl/turystyka/atrakcje/stawy-echo