FOTOGRAFIA AMATORSKA
Zbigniew Wójcik
   STRONA GŁÓWNA      WYCIECZKI DALEKIE      Republika Czeska - kompleks pałacowy Kuks.
 

Republika Czeska - Kompleks pałacowy Kuks.     Wycieczka z dnia 21 maja 2017r.

Podróżując po Republice Czeskiej odwiedziliśmy niewielką wioskę w kraju kralovohradeckim w którym znajduje się zachowany w dobrym stanie kompleks pałacowy.

Dla lepszej orientacji poniżej lokalizacja wioski Kuks.
     
Najbliższym miastem są Hradec Kralove oddalone od Kuksu o 29 km, do Pragi jest 139 km zaś z Polski najlepiej dojechać z Polanicy Zdroju oddalonej o 57 km.
 
Początki miejscowości sięgają roku 1664 kiedy to Kuks był częścią majątku Choustnikovo, który otrzymał za zasługi wojenne austriacki generał Sporck (Szpork). Pochodził on z rodziny drobnego westfalskiego włodarza i sumienną służbą w austriackiej armii doszedł do stopnie generała. W 1664 roku w bitwie pod św.Gotthardtem przerwał najazd Turków na Europę południowo-zachodnią. W nagrodę otrzymał tytuł szlachecki oraz rozległe tereny również w okolicach Kuksu.
 
Schody pomiędzy częścią sanatoryjną a pałacem.W roku 1684 ojcowskie dobra odziedziczył hrabia Franciszek Antoni Sporek  (czes.František Antonín Špork) będący wówczas jednym z zasłużonych szlachciców, mecenasem sztuki, przyjacielem nauki.
 
Miał liczne kontakty z ludźmi ze szczebla polityki,kultury, między innymi z polskim Augustem II Mocnym, kompozytorami Antoniem Vivaldi czy Johannem Sebastianem Bachem.To właśnie hrabia Franciszek Antoni Sporek odkrył w Kuksie źródła mineralne które dziesięć lat później zostały potwierdzone przez praski dział przyrodniczy jako wody lecznicze.
 
W konsekwencji hrabia zdecydował w tym miejscu wybudować uzdrowisko , szpital, łaźnie, teatr, tor wyścigowy i bibliotekę. Powstał liczący się kurort trzeci co do wielkości w kraju.
 
Całe przedsięwzięcie składało się z części uzdrowiskowej położonej na lewym brzegu Łaby, oraz zespołu pałacowego (szpitala dla ubogich i weteranów wojennych) położonego na wzgórzu po prawej stronie Łaby.
 
Pomiędzy nimi wybudowano most. Od strony kurortu woda ze źródeł spływała długimi, monumentalnymi kaskadami od posągów trytonów do fontanny z posągiem boga rzek Polifema. Ten z kolei miał ukryty w plecach mechanizm z którego płynęła muzyka. Obecnie posąg jest umieszczony nad bramą wejściową do ogrodu pałacowego - pokazałem go przy opisie ogrodu.
 
Po 1706 r. wzniesiono potężny klasztor Bonifratrów ze szpitalem, kościołem pw. Najświętszej Trójcy i grobowcem Šporków. Całe przedsięwzięcie powierzył wybitnym europejskim artystom barokowym - włoskiemu architektowi Giovanniemu Battisccie Alliprandiemu, austriackiemu rzeźbiarzowi Mateuszowi Bernhardowi Braunowi, czeskiemu malarzowi Piotrowi Brandelowi oraz niemieckiemu grawerowi Michałowi Rentzonowi.
Zespół pałacowy Kuks widziany od strony rzeki Łaby.
Po pokonaniu podejścia na wzgórze oraz następnych schodów jesteśmy na tarasie przy kościele Trójcy Najświętszej - wokół rzeźby z cyklu "Błogosławieństw".
Podejście na taras przy kościele pałacowym.
 
Po wykupieniu biletów wstępu w cenie 100 KCZ (szpital) + 40 KCZ (apteka) od osoby dorosłej zaczynamy zwiedzanie od sal z portretami oraz makietą posiadłości Kuks która pokazuje  Kuks w czasie największego rozkwitu tj. 1725 roku.
 
Portret generała SporckaNajwiększy z obrazów znajdujący się na lewo od okna przedstawia pierwszego właściciela Kuksu  - generała Johanna Sporcka.
  Sala z galerią obrazów.
Tu również znajdują się portrety jego syna - hrabiego Franciszka Antoniego Sporcka  (czes.František Antonín Špork) fundatora szpitala dla ubogich i weteranów wojennych.
Fundator nie doczekał chwili otwarcia szpitala, który uruchomiono w pięć lat po jego śmierci. Setką podopiecznych zajmował się zakon Binifrantów. W 1938 roku zarówno podopiecznych jak i zakonników wypędzono z Kuksu. Podczas II wojny światowej pałac służył organizacji Hitlerjungend jako dom poprawczy. 
Przy dużej makiecie kompleksu Kuks zapoznajemy się z historią tej miejscowości o której wspomniałem wcześniej oraz rozmieszczeniu poszczególnych budynków kurortu i pałacu.
Sala z makietą kompleksu pałacowego Kuks.
Poniżej część makiety ukazująca lewy brzeg Łaby z częścią sanatoryjną dawnego Kuksu -  budynkami łaźni, zamku z kolonadami, kaplicą "Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny", drewnianym teatrem, willą w której hrabia miał swoją bibliotekę z 40 tys. książek. Niestety tętniący życiem kompleks sanatoryjny po śmierci hrabiego zaczął podupadać, gdyż potomkowie nie interesowali się jego dalszym losem. Kres uzdrowisku położyła wielka powódź w 1740 roku oraz pożar w 1896 roku.
Część makiety - lewy brzeg Łaby ukazująca kurort Kuks.
Kaplica boczna znajdująca się w pałacu którą teraz oglądamy używana była kiedyś do prywatnych nabożeństw przebywających w szpitalu. Pod lewym balkonem wiszą obrazy wiedeńskiego malarza Johanna Zimbala. Środkowy przedstawia płaczącą Marię Pannę pod ukrzyżowanym Chrystusem - obraz ten zdobił dawniej ołtarz w głównej sali szpitala. Drzeworyt Chrystusa na Krzyżu i bogato udekorowane relikwiarze pod nim są dziełami nieznanych  mistrzów z XVIII wieku.
Kaplica boczna - Drzeworyt i relikwiarze.
W kaplicy  znajduje się rzadko spotykana tablicowa szopka Bonifrantrów pochodząca z przełomu XVIII i XIX wieku składająca się z trzech płócien i siedmiu tablic. Szopka należy do największych dzieł tego rodzaju w Czechach i Europie Środkowej.
Szopka tablicowa w kaplicy bocznej pałacu Kuks.
Z kaplicy bocznej przechodzimy do kościoła Trójcy Najświętszej - dzieło jednego z najwybitniejszych architektów włoskich Giovanniego Battisty Aliiprandiho. Kościół zbudowany w formie regularnego ośmiokąta zakończonego na górze kopułą wspartą na ośmiu kolumnach. Pod kościołem znajduje się krypta grobowa rodu Sporcków na identycznym planie jak sam kościół.
Kościół Trójcy Najświętszej widziany od strony rzeki Łaby.
Został wybudowany z nietynkowanych bloków piaskowca. Jego budowę rozpoczęto rozpoczęto w 1707 roku, a zakończono w roku 1717. Jak widać na górnym zdjęciu front kościoła jest bogato zdobiony, nad portalem wejściowym fasady głównej przedstawione Zwiastowanie Maryi z 1907 roku.  W zakrystii kościelnej znajdują się szafki naśladujące marmur ozdobione w górnych kartuszach przedstawiają Trzech Króli.
   Zakrystia kościoła.       Zakrystia kościoła.
 
Jeden z bocznych ołtarzy kościoła Trójcy Najświętszej w Kuksie.
 
Barokowa ambona w kościele Trójcy Najświętszej w Kuksie.Na uwagę na pewno zasługuje ambona z bogatymi rzeźbionymi dekoracjami przedstawiającymi czterech ewangelistów, wykonana prawdopodobnie w drugiej połowie XVIII wieku. Późnobarokowe organy  wykonał nieznany niemiecki mistrz.
 
      Późnobarokowe organy w kościele Trójcy Naświętszej w Kuksie.
W ołtarzu głównym wykonanym z piaskowca i pokrytego imitacją marmuru znajduje się obraz Chrystusa wskrzeszającego Łazarza a nad nim wisi drzeworyt Boga Ojca i gołębica w czerwonym oknie - symbol Ducha Świętego.
 
Ołtarz główny w kościele Trójcy Najświętszej w Kuksie. Po stronach stoją dwaj pozłacani święci - Paweł z mieczem i Piotr z kluczami. W kościele jest kilka ołtarzy bocznych, między innymi poświęconych: św. Janowi Bożemu, Marii Pannie, św. Marii Siedmiobolesnej, św. Krzyżowi.
  Jeden z bocznych ołtarzy poświęcony św. Krzyżowi.
Bardzo ciekawy jest długi korytarz zamkowy którego ściany pokryte są freskami przedstawiającymi  Śmierć zabierającą ze sobą przedstawicieli różnych stanów.
Korytarz pałacowy z freskami serii "Tańca Śmierci" 
 
Korytarz pałacowy z freskami serii "Tańca Śmierci" 
Są to sceny z tzw. "Tańca Śmierci" (Dans macabre) które były namalowane przed rokiem 1730 a w XIX wieku zostały zamalowane.
 
Korytarz pałacowy przed rewitalizacją - zamalowane freski.Po przypadkowym odkryciu dwóch z nich "Śmierć z kardynałem" oraz "Śmierć z wariatem" przywrócono w ramach wielkiej rewitalizacji zabytkowego barokowego kurortu wszystkie freski w korytarzu pałacowym.
 
Rewitalizacja całego kompleksu, zarówno na lewym jak i prawym brzegu Łaby rozpoczęła się w roku 2010 i była możliwa dzięki największej w historii Republiki Czeskiej dotacji Unii Europejskiej wynoszącej ponad pół miliarda koron czeskich.
 
W ramach rewitalizacji odremontowano kilka budynków w dawnym kurorcie na lewym brzegu Łaby, oraz sam pałac - między innymi wydobyto z pod zamalowań 50 fresków w głównym korytarzu pałacowym.
 
Na zdjęciu po lewej widać główny korytarz pałacu z jeszcze ukrytymi freskami pod farbą, natomiast na dolnych zdjęciach prezentuję odrestaurowane dwa freski z cyklu "Taniec śmierci". Wszystkie freski w korytarzu  wyrażają równość wszystkich ludzi w obliczu nieuchronnej śmierci.
 

  Jeden z fresków z serii "Tańca Śmierci"       Jeden z fresków z serii "Tańca Śmierci"
Jednym z ważniejszych pomieszczeń w dawnym szpitalu było pomieszczenie apteki. Wchodzi się do niej z głównego korytarza przez pomieszczenie pomocnicze w którym w gablotach pokazano wzory barokowych naczyń aptekarskich z Austrii, Moraw, Włoch i Francji.
  Pomieszczenie z eksponatami naczyń aptecznych.       Kolekcja moździerzy aptecznych.
Apteka "Pod jabłkiem granatu" otwarto w szpitalu w roku 1743 i jest ona drugim najstarszym zabytkiem tego rodzaju w Europie Środkowej. Pierwszą jest apteka w kompleksie klasztornym Dubrownika która działa od roku 1317 a o której wspominałem w fotorelacji:  >Chorwacja-Spacer ulicami Dubrownika cz. I 
 
Pomieszczenie Apteki w Kuksie.
Podłużne szafy pokrywa malowana imitacja marmuru i są zdobione gzymsami z owalnymi portretami świętych oraz patronów aptekarzy. W szafach zgromadzone puszki, pojemniki w których przechowywano lekarstwa. Aptekę zamknięto w 1945 roku, a od roku 1998 jest częścią Czeskiego Muzeum Farmacji w Kuksie.
 
Pomieszczenie Apteki w Kuksie.
Po zwiedzeniu Apteki wychodzimy na dziedziniec gdzie można zobaczyć kopię rzeźby  Umiarkowania - jej oryginał znajduje się w "Galerii rzeźby Mateusza Bernarda Brauna" którą zaraz odwiedzimy.
Centralna część dziedzińca z rzeźbą "Umiarkowanie".
 
  Boczna część dziedzińca.       Boczna część dziedzińca.
Wchodzimy do ogrodu przez bramę na której  siedzi Polyfemos - w mitologii greckiej jeden z cyklopów. Rzeźba ta zdobiła kiedyś fontannę pod schodami w uzdrowisku na lewym brzegu Łaby.
 
Brama do ogrodu z rzeźbą Polyfemosa.Rzeźba o tyle ciekawa, że w czasie swej świetności zniszczony obecnie mechanizm w jej plecach wygrywał melodie dla kuracjuszy.
 
  Ogród - rzeżba "Wielki Crześcijański Żołnierz".
 
Po wejściu do ogrodu rzuca się w oczy posąg "Wielki Chrześcijański Żołnierz" wykonany przez Brauna w 1732 roku.
 
Ten posąg dawniej "pilnował" posiadłości rodowych i groził mieczem w stronę pobliskiej siedziby Jezuitów, głównych wrogów hrabiego.
 
Obecnie ogród jest podzielony niskim żywopłotami na kwatery w których uprawia się rośliny zielne na potrzeby apteki pałacowej. Jak widać na zdjęciach w ogrodzie jest dużo różnych rzeźb, fontanna, ławeczki - można chwilę odpocząć w spokoju.
Ogród przypałacowy. 
 
  Fragment ogrodu zielnego.       Fragment ogrodu zielnego.
 
Widok z ogrodu w kierunku bramy prowadzącej na dziedziniec. 
Wracamy przez bramę na dziedziniec i wchodzimy do budynku po prawej w którym znajduje się "Galeria rzeźb Mateusza Bernarda Brauna". W tym dzisiejszym lapidarium rzeźb Brauna pierwotnie była sala główna szpitala. Wyposażona w 34 łóżka z baldachimami, przy których stały drzeworyty świętych. W trzysetną rocznicę urodzin Brauna została w roku 1984 założona galeria oryginalnych posągów tego artysty.
Galeria rzeźb M.B. Brauna.
Mateusz Bernhard Braun (1684 - 1738 pochodził z Austrii, uczył się we Włoszek a od roku 1708 zamieszkał w Czechach. Był uważany za najwybitniejszego czeskiego o środkowo-europejskiego rzeźbiarza barokowego. Na zaproszenie hrabiego  Sporka  artysta mając 28 lat przybył do Kuks i wyrzeźbił pierwsze osiem posągi Błogosławieństw i rzeźbę Religii. Następnymi rzeźbami były alegorie Cnót i Występków wykonane w latach 1718 - 1718. Poniżej trzy posągi w zbliżeniu z tej serii "Mądrość", "Lekkomyślność" i "Religia".
      Rzeźba "Mądrość" M.B. Brauna.         Rzeźba "Lekkomyślność" M.B.Brauna.
 
Galeria rzeźb M.B. Brauna.
    Rzeźba "Religia"
W każdej alegorii są pokazane symbole i wskazówki - przykładowo w "Religii" artysta poprzez postać skrzydlatej kobiety pokazał wyraził wiarę bo wiara ma wznosić ponad niebiosa. W prawej ręce trzyma pejcz i okowy, którymi karze się niewierzących. Litery alfa i omega w otwartej księdze (będące pierwszą i ostatnią  w alfabecie greckim) przypominają, że Bóg jest początkiem i końcem wszystkiego. Kula pod nogą symbolizuje świat, bo religia jest ogólnoświatowa. Natomiast szkielet trzymający kulę - to marność życia doczesnego.  Wszystkie alegorie, a jest ich bardzo wiele przypominały pacjentom szpitala prawa dobra  i odwiecznie trwający spór pomiędzy dobrem a złem. W kolekcji można zobaczyć alegorie: Gniew, Lenistwo, Pilność, Szczodrość, Duma, Nadzieja, Miłość, Lenistwo, Gniew,Wiara, Rozpusta i wiele, wiele innych.
 
W Galerii kończymy zwiedzanie i ruszamy do Hradec Kralowe gdzie czeka nas rejs statkiem i zwiedzanie Starego Miasta.  Jeszcze tylko rzut okiem z tarasu pałacowego w kierunku dawnej zabudowy kurortu Kuks na lewym brzegu Łaby. Poniżej tak wyglądała zabudowa sanatorium Kuksu  na starym obrazie eksponowanym w pałacu- można porównać ze zdjęciem moim.
 
Stara zabudowa sanatorium Kuks na starym obrazie.
 
Widok z okolicy pałacu w kierunku na dawny kurort Kuks.
 
Stary obraz z pałacu z widokiem z mostu nad Łabą w kierunku schodów prowadzących do sanatorium Kuks.I jeszcze jedno porównanie - na zdjęciu po lewej widok z mostu nad Łabą w kierunku sanatorium i to samo na moim zdjęciu poniżej.
 
  Most na Łabie i schody do dawnego sanatorium Kuks..
Jak widać z górnego budynku dawnego sanatorium zachowała się jedynie dolna część z zamurowaną  jedną arkadą, natomiast dwa dolne budyneczki istnieją do dzisiaj. W tym po lewej obecnie znajduje się muzeum zaś po prawej funkcjonuje restauracja.
 
 
Powrót do strony głównej:   STRONA GŁÓWNA 
 
 
 
 
 

Wspierane przez Hosting o12.pl