FOTOGRAFIA AMATORSKA
Zbigniew Wójcik
   Home      RADOM I OKOLICE RADOMIA (w promieniu do 100km)      Radom część 3 - Rynek Kazimierzowski.
 

Radom część  3  -  spacer po rynku .
                                                                                                                            Wycieczka z dnia 18 maja 2015r.
 
   
 

W poprzednich częściach spaceru po Radomiu byliśmy na Wzgórzu Piotrówka, odwiedziliśmy kościół św. Wacława na Placu Stare Miasto, oraz wkroczyliśmy do „Nowego Radomia” który około roku 1350 założył król Kazimierz Wielki.

W obrębie tzw. Miasta Kazimierzowskiego obejrzeliśmy pozostałości bramy krakowskiej, zamku i murów miejskich otaczających Nowy Radom.
 
            
                     ... pozostałości bramy krakowskiej.                                                                                                             .... pozostałości zamku radomskiego.
 
Spacer części II zakończyliśmy przy odremontowanym „budynku wedle bramy” zwanym również „kamienicą starościńską” zlokalizowaną pierwotnie w obrębie muru obronnego radomskiego zamku. (na planie oznaczony nr 7)
 
          
               ... widok na kamienicę starościcką od strony ul. Wałowej.                                                         .... widok na kamienicę starościcką od strony ul. Grodzkiej.
 
Zanim ruszymy na rynek, warto wejść na kilka minut do kamienicy starościńskiej i obejrzeć zgromadzone w niej zbiory archeologiczne z wykopalisk prowadzonych na terenie zamku, baszty krakowskiej i murów miejskich.

 
W piwnicy budynku można obejrzeć ekspozycję reliktów archeologiczno-architektonicznych założenia zamku radomskiego  - "Dom Wedle Bramy".
 
Uwagi praktyczne:
  • wejście po schodkach od strony ulicy Małej
  • zwiedzanie od poniedziałku do piątku w godzinach od godz. 800 do 1500
  • wstęp bezpłatny
W części drugiej spaceru po Radomiu pokazałem zdjęcia pozostałości bramy krakowskiej, zamku i zarys murów miejskich odtworzonych do wysokości 30 cm ponad poziom gruntu. Jak  kiedyś wyglądały w rzeczywistości możemy obejrzeć w przedsionku "Domu Wedle Bramy" na prezentowanej makiecie wykonanej przez Wojciecha Kacę i Kacpra Szymkiewicza uczniów PG3 w Radomiu pod opieką mgr Barbary Wojtkowskiej.
 
 
Ekspozycja znalezisk archeologicznych urządzona została pośród zachowanych fragmentów późnogotyckich fundamentów wyeksponowanych w pomieszczeniu piwnicznym. 
 
 
 
Z plansz dowiadujemy się o przebiegu prac wykopaliskowych, w większości prowadzonych pod kierownictwem Grzegorza Barczyka przez Spółkę Rewitalizacja. To na ich podstawie można określić wygląda całego założenia zamkowego.
 
          
... widok zamku od strony dzisiejszej ulicy Wałowej.
 
 
      
... widok zamku od strony dzisiejszej ulicy Grodzkiej.
Zabytki ruchome takie jak dzbany, misy, kafle piecowe są pokazane w gablotach, natomiast wzdłuż ścian ułożono elementy kamieniarskie takie jak nadproża, gzymsy, fragmenty kolumn, pilastry, parapety. 
 
 
Budynek w którym teraz jesteśmy n czasie swojej historii pełnił różne funkcje. Między innymi mieściła się w nim szwalnia garnizonowa, w latach 1829-1835 fabryka wyrobów bawełnianych przemysłowca Selimy Blocha.
 
W roku 1845 budynek wszedł w posiadanie Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych,Duchowych i Oświecenie Publicznego. 
 
Przed wybuchem II wojny Światowej pełnił funkcję domu dziecka, a następnie pogotowia opiekuńczego. Dzisiaj, po przeprowadzonym remoncie w latach 2007 - 2012 możemy oglądać w nim stałą ekspozycję znalezisk odkrytych w czasie badań archeologicznych prowadzonych na zamku.
 
           
 
 
           
 
Opuszczamy "Dom Według Bramy" i z rogu ulicy Grodzkiej i Małej ruszamy wzdłuż ulicy Grodzkiej w kierunku rynku Miasta Kazimierzowskiego będącego obecnie najstarszym placem miejskim w Radomiu. Pierwotnie znajdował się w granicach murów miejskich otaczających Nowy Radom.


      
 
 
... ulica Grodzka od strony kamienicy starościckiej w kierunku rynku.

Jak widać stare kamieniczki na tym odcinku ulicy Grodzkiej są niezamieszkałe i w złym stanie technicznym – grożą zawaleniem. Po około 100 metrach dochodzimy do celu naszego spacery – rynku.
 
       

W roku 1350 Kazimierz III Wielki dokonał lokacji „Nowego Miasta” z rynkiem i zamkiem otoczonym murem miejskim. Rynek miał kształt prostokąta, z układem ulic wzorowanym na gotyckich miastach niemieckich. Z każdego narożnika rynku wychodziły po dwie ulice plus jedna ze środka po stronie wschodniej (dzisiejsza Rwańska). Taki układ ulic jest zachowany do dnia dzisiejszego.

Poniżej planik rynku z oznaczonymi obiektami.
 

  5. Brama Krakowska        7. Kamienica Starościńska          13. Nowy ratusz        14. Dom Gąski          15. Dom Esterki      16. Kamienica z XIX w.
17. Kamienica z XVII i XIX w.         18. Dom Hoppena z pocz.XIX w.         19. Gmach Kolegium Pijarów       20. Dawny kościół św. Jana Kantego  21. Kamienica z 1823-1824 r.          22. Kamienica z XIX w.        23. Dom Deskura z 1824-1825 r.         24. Kamienica Czarneckich z 1808-1825 r.
25. Kamienica z przełomu XVIII/XIX w.         26. Pomnik Czynu Legionów        27. Fundamenty starego ratusza
 

Jak na większości średniowiecznych rynków, tak i w Radomiu w połowie XIV wieku za czasów króla Kazimierza Wielkiego wybudowano pierwszy ratusz (na planie oznaczony nr 27).
W/g ostatnich badań archeologicznych prowadzonych w obrębie rynku radomskiego odnaleziono fundamenty pierwszego ratusza. Są wykonane z kamienia polnego łączonego zaprawą wapienną.
 
Z rzutu fundamentów wynika, że był to budynek o wymiarach 21m na 10,5 m i stał niecentralnie na placu rynku. Był wybudowany w jego zachodniej części tj. naprzeciwko uliczki prowadzącej do bramy krakowskiej, na wydłużeniu dzisiejszej ulicy Rwańskiej. (pierwszy ratusz na planie oznaczony nr 27).
 
Na początku XVI wieku ratusz był przebudowywany. Został zniszczony podczas najazdu szwedzkiego,odbudowany w roku 1790. Gdy popadł w ruinę został w roku 1818 rozebrany.

Pomocny w lokalizacji miejsca pierwszego ratusza okazał się zachowany rysunek sporządzony przez Samuela Hoppena – aptekarza mieszkającego w kamienicy przy rynku (kamienica oznaczona na planie nr 18).

Rysunek wykonany z okna kamienicy jest zarazem jedynym zachowanym widokiem pierwszego radomskiego ratusza mogącym posłużyć do odtworzenia jego wyglądu.

Nowy ratusz (na planie oznaczony nr 13) który obecnie oglądamy znajduje się po północnej stronie rynku. Został wybudowany w latach 1845 – 1848 według projektu znanego architekta Henryka Marconiego.
 
 

Wybudowany w stylu neorenesansowym, gdzie w dwukondygnacyjnym budynku głównym mieścił się magistrat i mieszkania urzędników. Zaś w parterowej przybudówce znajdował się odwach policyjny. W roku 1852 na wieży zainstalowano zegar i herb miasta.
 
 
 
W ostatnich latach w ratuszu mieściło się Archiwum Państwowe, obecnie po przeprowadzce do nowej siedziby ratusz przejęło miasto.
 
Są plany zagospodarowania obiektu dla potrzeb administracji samorządowej oraz przeniesienia niektórych wydziałów m.innymi Wydziału Spraw Obywatelskich, Wydziału Komunikacji – administracja się rozrasta.

W początkowym okresie całe miasto Kazimierzowskie miało zabudowę drewnianą, a pierwsze domy murowane prawdopodobnie powstały w XVI wieku. Te najstarsze zachowane do dzisiaj pochodzą z XVII wieku. Do nich zaliczamy dwie kamienice zamykające pierzeję rynku od strony północnej - dom Gąski i dom Esterki.
 
 
 
 
 
 
Dom Gąski (na planie zaznaczony nr 14) pod dzisiejszym numerem Rynek 4 wybudował Adam lub Stanisław Gąska będący ławnikiem i działaczem miejskim. Ciekawostką jest, że w tym domu zatrzymał się na kwaterę  król szwedzki Karol Gustaw.
 
W drugiej połowie XVIII wieku funkcjonowała w nim apteka, a w latach 1818-1819 mieściły się tu biura magistrackie, a następnie hurtownia piwa. 
W roku 1953-1955 kamienica otrzymała obecny wystrój fasady.
 
 
Jak głosi legenda kamienica Esterki (na planie oznaczona nr 15) pod dzisiejszym numerem Rynek 5 została wybudowana przez Kazimierza Wielkiego dla ukochanej Esterki.
Z badań wynika, że w rzeczywistości została wybudowana w drugiej połowie XVII wieku w miejscu spalonej przez Szwedów.
 
Została zniszczona w czasie II wojny światowej, pozostałości rozebrane w latach 1956-1960. W to miejsce wybudowano nowy budynek w którym obecnie mieści się Muzeum Sztuki Współczesnej - Oddział Muzeum im.J.Malczewskiego.
 
Uwagi praktyczne:
Muzeum czynne: poniedziałek 8-15;    wtorek,środa,czwartek 9-15;     piątek 10-17;    sobota nieczynne;  niedziela 10-16;
Ostatni zwiedzający może wejść na wystawy godzinę przed zamknięciem muzeum.
     
W czasie mojej wizyty w budynku Esterki można było obejrzeć  stałą wystawę "Zanim powstało miasto - początki Radomia", która pozwala poznać początki dziejów Radomia, zwyczajów mieszkańców tamtych czasów oraz historię poszczególnych okresów powstawania miasta. W gablotach można obejrzeć wiele przedmiotów odnalezionych w czasie prac wykopaliskowych.




            



Po wyjściu z Domu Esterki następne zabytkowe kamienice należące do zachodniej pierzei rynku, pod numerami Rynek 6, 7, 8 9 i 10.

Pierwsza, patrząc od strony  ulicy  Szpitalnej  to  kamienica  nr Rynek 6 (na moim planie oznaczona nr 16), wybudowana w XIX wieku  -  posiada dużą oficynę od ulicy Szpitalnej. Jest odremontowana i mieści się w niej hostel. Następne dwie nie miały tyle szczęścia - oczekują remontu, a są to: kamienica nr Rynek 7 (oznaczona na moim planie nr 17) i Rynek 9 (oznaczona na moim planie nr 18).
... od prawej kamienica Rynek 7, od lewej kamienica Rynek 8.
 
 
Kamienica Rynek 7 jest datowana na XVIII/XIX wiek. Była siedzibą Trybunału Departamentu Radomskiego.

 Natomiast kamienica Rynek 8 pochodzi z początku XIX wieku. Pierwotnie budynek jednopiętrowy został przebudowany w 1896 roku. Mieścił się w nim Sąd Pokoju.
 
W pierzei zachodniej znajdują się jeszcze dwie odremontowane kamienice pod nr Rynek 9 i Rynek 10.    Obie pochodzą z IX wieku - oto one.

 
Pierzeja południowa  to potężny gmach dawnego Kolegium Pijarów pod nr Rynek 11 (na moim planie oznaczony nr 19), oraz dwie kamienice pod nr Rynek 12 (oznaczona na moim planie nr 21) i kamienica pod nr Rynek 13 (oznaczona na moim planie nr 22). 
          
... pierzeja południowa rynku.
Kolegium Pijarów założono w 1682 roku i mieściło się ono w trzech połączonych kamienicach oraz drewnianego kościółka św. Marcina. W roku 1737 ksiądz Antoni Konarski wybudował murowany zespół budynków który w latach 1818-1820 rozbudowano. W czasie rozbudowy dobudowano fronton kolegium z czterema filarami oraz nawy kościoła pw. św.Jana Kantego.
              
Po przejęciu gmachu przez rząd carski  w roku 1864 w gmachu mieściła się szkoła rządowa, a na początku XX wieku Dyrekcja Kolei Państwowych. Później budynek zajmowało Gimnazjum im. Tytusa Chałbińskiego oraz Gimnazjum im. Jana Kochanowskiego. 

Obecnie w budynku mieści się Muzeum im. Jacka Malczewskiego - zwiedzenie Muzeum to fotorelacja na osobną fotorelację.
 

Sąsiadujący z Muzeum budynek Rynek 12 to kamienica zbudowana w 1823-1824 roku z sienią przejazdową sklepioną kolebkowo. Zaś ostatni budynek w pierzei południowej to kamienica pod nr Rynek 13 przebudowana w XIX wieku, posiadająca dekoracyjny gzyms.

Obecnie od strony wschodniej rynku pozostało  jedynie trzy kamienice - oto one.
 
       
... pierzeja wschodnia radomskiego rynku.
 
Na dolnym zdjęciu 
od ulicy Grodzkiej - kamienica Rynek nr 14 zwana domem Deskura  (na moim planie oznaczona nr 23). Została wybudowana w roku 1824-1825. Posiada siedmioosiową fasadę z ryzalitami i pilastrami. 


Z ulicą Rwańską sąsiaduje kamienica Rynek nr 15 (na moim planie oznaczona nr 24). Jest to kamienica wybudowana przez kupiecką rodzinę Czarneckich w roku 1808. Od frontu widać rozalit z balkonem.


 
Pozostała ostatnia kamienica z numerem Rynek 16 (na moim planie oznaczona nr 25) wybudowana na przełomie XVIII i XIX wieku na sklepionych kolebkowo fundamentach średniowiecznych.
Od frontu widać rozalit z balkonem. 
Stan kamienicy grozi zawaleniem.



W centralnej części rynku stoi pomnik Czynu Legionów odsłonięty w roku 1930 podczas IX Zjazdu Legionów Polskich. w roku 1940 pomnik został zburzony przez Niemców i dopiero w roku 1998 jego kopia została ustawiona na rynku w Radomiu.

   

 
         

Przy opracowaniu części 3 korzystałem z Informatora turystycznego Gminy Miasta Radom, wikipedii oraz tablic informatycznych przy obiektach.


Powrót do strony głównej:  
 
  

Ewentualne przejście do:
 
>Radom cz.1 - Wzgórze Piotrówka z dawnym grodem i kościół św.Wacława
 
 
>Radom cz.2 - brama krakowska i zamek królewski.
 

























 

Wspierane przez Hosting o12.pl