FOTOGRAFIA AMATORSKA
Zbigniew Wójcik
   Home      RADOM I OKOLICE RADOMIA (w promieniu do 100km)      Radom cz.2 - brama krakowska i zamek królewski.

Radom średniowieczny cz. 2  -  brama krakowska i zamek królewski.
                                                                                                                            Wycieczka z dnia 5 maja 2015r.
 
   
 
W części 1 spaceru po średniowiecznym Radomiu odwiedziliśmy dwa najstarsze zabytki tj. wzgórze Piotrówka z pierwszym grodziskiem nad rzeką Mleczną, oraz najstarszy murowany kościół p.w. św. Wacława na Placu Stare Miasto. Był to tzw. Stary Radom.
 
Z Placu Stare Miasto ruszamy ul. Starokrakowską w kierunku centrum Radomia. Po ok. 280 metrach dochodzimy do ulicy Bolesława Limanowskiego, gdzie na skrzyżowaniu z sygnalizacją świetlną przechodzimy na drugą stronę, a następnie idziemy ulicą Wałową.
Po ok. 100 metrach na wysokości ul. Krakowskiej dochodzimy do pierwszego obiektu tzw. Nowego Radomia. Tym obiektem, po lewej stronie ul. Wałowej są pozostałości Bramy Krakowskiej (obiekt na planie oznaczony nr 5)
 
Poniżej plan Radomia z zaznaczonymi obiektami  prezentowanymi podczas dzisiejszej fotorelacji.
 
    
Nowy Radom powstał za czasów Kazimierza Wielkiego, który pomiędzy 1340 a 1360 dokonał przeniesienia miasta w nowe miejsce. Nowy Radom został otoczony solidnym murem obronnym z kamienia i cegły.
 
        
Mury okalające Nowy Radom o początkowej wysokości 5 - 6 m i grubości 2,2 - 2,7 m miały ok. 1200 m, oraz posiadały ponad 20 baszt obronnych otwartych do wewnątrz. Dwukrotnie zostały podwyższane. W latach 1807 - 1821 zostały rozebrane. Od strony ul.Wałowej w okolicy ul. Krakowskiej zachował się jedyny fragment tych murów z basztą. Na murze są zaznaczone etapy jego podwyższania.
 
    
... Brama Krakowska i fragment murów obronnych od strony ul. Wałowej.
 
Do Nowego Radomia prowadziły trzy bramy miejskie:  Brama Krakowska zwana również Iłżecką zlokalizowana u zbiegu ulic Wałowej i Krakowskiej, Brama Lubelska przy obecnej ulicy Rwańskiej (od strony ul.Żeromskiego) oraz Brama Piotrkowska w pobliżu dzisiejszej ulicy Szpitalnej. Bramy wyprowadzały na trakty handlowe prowadzące w kierunku  miejscowości od których nadano im nazwy.
 
Do dnia dzisiejszego nie zachowała się żadna. W czasie badań archeologicznych odsłonięto fundamenty Bramy Krakowskiej z przedbramiem.

 
 
 
Brama Krakowska (Iłżecka) została rozebrana w XIX wieku, jej fragment o wysokości 12 metrów w postaci ściany wbudowanej w budynek popijarski zachował się do dnia dzisiejszego - zdjęcie górne i dolne.
 
 
Na zachowanej bocznej ścianie w niepełnej wysokości widać ślady wnęk po belkach stropowych, oraz zamurowane okienko na piętrze i zamurowane wejście za blanki muru miejskiego.
 
 
Podczas prac archeologicznych odsłonięto pozostałości fundamentów Bramy Krakowskiej z których wynika że była to konstrukcja na planie kwadratu z mostem zwodzonym nad fosą. 
 
        
 
 
Społeczny Komitet Odbudowy Zabytków Radomia już od roku 2000 zabiegał o rekonstrukcję Bramy Krakowskiej, po uregulowaniu spraw własnościowych został ogłoszony konkurs na koncepcję bramy i zagospodarowania okolicznego terenu, między innymi budowa budynku usługowego.
 
W dniu 10 marca 2011 roku komisja wybrała projekt - pierwsze miejsce przypadło krakowskiej pracowni architektonicznej Opaliński. Załączam kilka fotek wizualizacji tego projektu. 
      
    ... projekt w skali 1:100 Bramy Krakowskiej i budynku pomocniczego.                                                           ... widok od strony ulicy prowadzącej na Rynek.
 
 
... widok od strony ul. Wałowej.
 
 
 
Nie wypowiadam się odnośnie wyglądu, a podaję to jako ciekawostkę związaną z Bramą Krakowską.
 
Jest faktem, że mamy rok 2015 a w terenie nic się nie zmieniło.
 
 
My ulicą Wałową idziemy w kierunku centrum Radomia. Po drodze oglądamy fragmenty ocalałego muru miejskiego, oraz uporządkowaną ulicę Wałową z rowem symbolizującym dawną fosę (obiekt na planie oznaczony nr 11) biegnącą za murami obronnymi Nowego Radomia.
 
 
 
... widok budynku Muzeum od strony ul.Wałowej.
 
Po przejściu ok. 150 m dochodzimy do odchodzącej w lewo ulicy Małej. Z rogu ulic Wałowej i Małej wzdłuż ulicy Wałowej  ukazują się pozostałości tzw. Zamku (obiekt na planie oznaczony nr 6), zaś patrząc w głąb ulicy Małej widać tzw. Kamienicę Starościńską (obiekt na planie oznaczony nr 7).
 
Pozostałości radomskiego zamku obronnego 
 
Kamienica starościńska tzw."budynek wedle bramy" 
Zamek został wybudowany przez Kazimierza Wielkiego, znajdował się w południowo-wschodniej części Nowego Radomia w obrębie murów miejskich. Była to budowla piętrowa w stylu gotyckim z czerwonej cegły na podmurówce z kamienia polnego. Zasadniczo pełnił funkcję rezydencji króla i jego dworu podczas podróży po Polsce, a na stałe był siedzibą radomskiego starosty.
 
 
Do dnia dzisiejszego, zachował się  parterowy fragment zamku  przy ul. Wałowej tzw. "dom wielki" który stał w bezpośrednim sąsiedztwie murów miejskich i pełnił rolę rezydencji mieszkalnej, oraz reprezentacyjnej.
 
Dzisiejsze parterowe pozostałości zamku nie obrazują jego pierwotnego wyglądu, więc pokazuję hipotetyczny wygląd makiety budynku głównego tzw. "wielkiego domu" stworzonej na podstawie wykopalisk archeologicznych. Białą kreską zaznaczyłem dzisiejszy parterowy budynek. 
Pozostałości dawnego zamku - widok od strony ul.Wałowej
W czasach świetności zamku na piętrze  znajdowała się okazała sala, której wszystkie ściany miały okna.  W komnatach były marmurowe kominki i polewane piece, przejścia zdobiły liczne portale.
Na piętrze znajdowała się duża sala z szeregiem okien w której goszczono posłów. W niej odbywały się posiedzenia sądu grodzkiego, sesje sądu ziemskiego oraz Trybunału Skarbowego.
W czasie swojego istnienia zamek był kilkakrotnie przebudowywany. Za czasów Jagiellonów w roku 1510-1515 radomski kasztelan Mikołaj Szydłowiecki nadał mu styl renesansowy dodając  mu reprezentacyjne schody, attykę i taras.
 
W okresie najazdów szwedzkich zamek został zniszczony.
 
W roku 1787 starosta radomski Aleksander Podkański przebudował bryłę "wielkiego domu" na parterową w formie szlacheckiego dworu wiejskiego mieszczącego kancelarię miejską i kasę.  Pod koniec XVIII wieku Austriacy rozebrali wieżę i otaczający mur miejski. 
 
Od roku 1863 parterowe pozostałości  zamku przejęła parafia św.Jana Chrzciciela, a obecnie mieszka tu jej proboszcz. W czasie prac konserwujących odkryto z pod tynków detale architektoniczne takie jak okienka, oryginalne kamienne portale. Odtworzono też zarys przebiegających murów miejskich. 
 
                              

 
        
Idziemy dalej ulicą Wałową, wzdłuż pozostałości zamku i mijając ulicę Grodzką dochodzimy na piękny skwer Unii Radomsko-Wileńskiej (na planie oznaczony nr 9)
 
     
... widok na pozostałości zamku od strony skweru Unii Radomsko-Wileńskiej.
Pośrodku skweru znajduje się rekonstrukcja fundamentów XIV wiecznych murów miejskich oraz dwóch baszt - baszty "Białej"  i  baszty "Kościelnej".
 
Plac Unii Radomsko-Wileńskiej. 
Na zdjęciach dolnych widoczne pozostałości zamku, a na murze przy ul. Grodzkiej pamiątkową tablicę  (na planie oznaczona nr 12) upamiętniającą zawarcie na zamku radomskim w dniu 11 marca 1401 roku  aktu Unii Radomsko-Wileńskiej umacniającej związki Polski z Litwą. 
 
 
 
    
Unia Radomsko-Wileńska z 1401 roku była konsekwencją zawarcia pierwszej unii z 1385 roku pomiędzy Polską i Litwą, kiedy to Władysław Jagiełło poślubił Jadwigę Węgierską i został królem Polski.
 
Głównym celem pierwszej unii było zlikwidowanie zagrożenia grożącego ze strony Zakonu Krzyżackiego i odebranie ziem zagarniętych przez Zakon.
 
Po śmierci Jadwigi w 1399 roku zaszła potrzeba odnowienia warunków Unii zawartej wcześniej.
 
Po wcześniejszym podpisaniu dokumentu przez przedstawicieli Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie, w Radomiu w dniu 11 marca 1401 roku zebrała się Rada Królewska w składzie czterdziestu dziewięciu osób którzy potwierdzili odnowienie aktu unii z roku 1385.
 
Książę Witold uznał zwierzchnictwo Jagiełły i zobowiązał się do przyłączenia ziem litewskich do Polski.
 
Ustalono też, że w przypadku śmierci Jagiełły tron będzie obsadzony w porozumieniu ze stroną  Litewską. Natomiast w przypadku gdyby pierwszy zmarł Książę Witold jego następcę wyznaczy Jagiełło. Oba państwa miały pozostać niezależne, a jedynie rządzone jednym władcą. 

Rewitalizacja Miasta Kazimierzowskiego poprzez odtworzenie murów miejskich w okolicy Skweru Unii Radomsko-Wileńskiej pozwoliła utrzymać dotychczasowy charakter placu a równocześnie lepiej powiązała to miejsce z historią Radomia.
Zarys murów miejskich wybudowano na ok. 30 cm nad powierzchnią gruntu i pokrywa się on z odkrytymi podczas prac wykopaliskowych fragmentami odkrytych fundamentów. W jezdniach, chodnikach i istniejących budynkach przebieg murów miejskich zaznaczono symbolicznie innym kolorem nawierzchni. 
 
        
Ze skweru na Placu Unii Radomsko-Wileńskiej idziemy ulicą Grodzką w kierunku Rynku. Po lewej stronie kościoła św.Jana Chrzciciela na dawnym dziedzińcu zamkowym ustawiona jest makieta zamku wykonana z brązu (na planie oznaczona nr 10).
 
Jak widać na makiecie zespół zamkowy tworzył w obrębie murów miejskich zamknięty czworobok i składał się z dwóch murowanych budynków nie stykających się bezpośrednio ze sobą tj. od strony południowej główny dwupiętrowy budynek zamkowy  tzw."dom wielki", oraz drugi po stronie zachodniej tzw. "budynek wedle bramy"
 
Budynek wedle bramy miał wymiary ok. 19x10, był dwupiętrowy i połączony gankiem z domem wielkim.
 
Na jego parterze znajdowały się pomieszczenia gospodarcze takie jak kuchnie, spiżarnie, piekarnie. Na piętrze była jadalnia i pomieszczenia mieszkalne przeznaczone prawdopodobnie dla starosty i burgrabiego.
 
Do budynku wedle bramy przylegała od strony północnej wieża z bramą główną z furtą prowadzącą na dziedziniec zamkowy. (zdjęcie obok)
 
Od strony południowej (dzisiejsza ulica Wałowa) znajduje się najbardziej zbadany archeologicznie fragment radomskiego zamku. Na podstawie odkrytych fragmentów zachowanych fundamentów poznano przebieg murów miejskich, usytuowania wież i przebiegu fosy. 
Zarys tych fundamentów   wyeksponowanych ponad poziom gruntu na Skwerze Unii Polsko-Wileńskiej pokazywałem wcześniej. Od strony południowej zamek wyglądał najbardziej okazale. Widoczna w głębi mała wieża za fosą tzw. "zrembista", przylegająca do zamku wieża zamkowa, oraz najładniejsza renesansowa tzw. "Wieża Biała"  (zdjęcie dolne).
 
 
Na obwodzie makiety wypisano daty ważnych wydarzeń związanych z historią Radomia i zamku w formie kalendarium - oto one:
    • 1350-1364 - lokacja nowego miasta w Radomiu, budowa fortyfikacji miejskich wraz z zamkiem z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego.
  • 1401 - król Władysław Jagiełło zatwierdza na zamku warunki Unii Polsko-Litewskiej.
  • 1474 - zaręczyny królewny Jadwigi z księciem Jerzym Bogatym z Wittebachów.
  • 1481-1483 - zamek radomski jest rezydencją królewicza Kazimierza Jagiellończyka, namiestnika Królestwa Polskiego.
  •  1489 - hołd lenny wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Johanna Vontieffen
  • 1505 - sejm uchwala konstytucję "Nihil Novi", kodyfikacja prawa polskiego, tzw. "Statut Łaskiego".
  • 1508-1532 - renesansowa przebudowa zamku przez starostę Mikołaja Szydłowieckiego.
  • 1655-1656 - najazd Szwedzki, zniszczenie miasta i zamku.
  • II połowa XVIII w. - przebudowa zamku przez starostę Aleksandra Podkańskiego.
  • 1863 - Dom wielki pełni funkcję plebanii kościoła Farnego p.w. Jana Chrzciciela
Tuż obok makiety stoi odremontowany  "budynek wedle bramy" nazywany również  Kamienicą Starościńską w którym obecnie można obejrzeć wystawę obrazującą poszczególne etapy badań archeologicznych związanych z zamkiem, murami miejskimi. W gablotach zgromadzono eksponaty wykopaliskowe.
 
 
 
Więcej zdjęć z tej ekspozycji pokazałem w części 3:     >Radom część 3 - Rynek Kazimierzowski. 
 
 
Powrót do strony głównej:  STRONA GŁÓWNA 
 

Wspierane przez Hosting o12.pl