FOTOGRAFIA AMATORSKA
Zbigniew Wójcik
   STRONA GŁÓWNA      RADOM I OKOLICE RADOMIA (w promieniu do 100km)      Kozienice - Zespół pałacowo-parkowy i okolice cz.I.
 
Kozienice - zabytkowa hamernia.Kozienice. Zespół Pałacowo-Parkowy i okolice.   Część I.
 
                                    Wycieczka z dnia 18 kwietnia 2019r.
 
Kozienice są położone nad rzeką Zagożdżonką w województwie mazowieckim. Miasto liczy ok. 18 tys. mieszkańców. Pierwsza pisemna  wzmianka o Kozienicach pochodzi z 1206 roku kiedy to właścicielem tych ziem był zakon norbertanek płockich.
 
W roku 1326 król Władysław Łokietek lokował wieś Kozienice na prawie średzkim.
 
W 1426 roku Kozienice zostały włączone do dóbr królewskich a miasto leżące przy trakcie z Wilna do Krakowa stało się ulubionym miejscem odwiedzanym przez króla Władysława Jagiełłę, który jak piszą kroniki odwiedzał go 10 razy.
 
Prawdopodobnie to dla Jagiełły wzniesiono tu drewniany dwór myśliwski, który po przeniesieniu stolicy do Warszawy zaczął podupadać. Kozienice wraz z dawnym dworem królewskim straciły na ważności.
 
Dopiero w I połowie XVII wieku kolejny król August III Sasa, wielki zwolennik łowów kazał wybudować nowy budynek reprezentacyjno-mieszkalny.
 
Jednak najlepsze czasy dla Kozienic i pałacu nastały za króla Stanisława Poniatowskiego dla którego Kozienice stały się królewską miejscowością wypoczynkową. W miejsce drewnianego dworu wybudowano w latach 1776-1778 murowany pałac wg projektu królewskiego projektanta Franciszka Placidiego.
 
W skład założenia projektowanego w duchu późnego baroku, wchodził stanowiący jego dominantę gmach główny, oraz dwie oficyny: lewa kuchenna i prawa gościnna. Czworobok założenia zamykały budynki stajni i wozowni. Pałac otaczał barokowy park dekorowany rzeźbami.

Wygląd pałacu w Kozienicach w  1914 r.W trakcie insurekcji kościuszkowskiej pałac został doszczętnie zrabowany przez wojska rosyjskie.
 
Później, po upadku Rzeczypospolitej, przechodził zmienne koleje dzieląc losy kraju. Jeszcze w 1812 r. obchodzono tu uroczyście imieniny Napoleona, a już w roku 1835 pod lufami armat wymierzonych w Warszawę z Cytadeli car Mikołaj I nadał dobra kozienickie generałowi lejtnantowi Iwanowi Dehnowi, zasłużonemu budowniczemu tejże cytadeli.
 
Pozostawały one w rękach jego krewnych i spadkobierców do wybuchu I wojny światowej.
 
We wrześniu 1939 r. pałac oraz prawa oficyna będące siedzibą kozienickiego starostwa, gimnazjum i innych instytucji publicznych zostały spalone przez niemieckich żołnierzy.
 
 
     Pałac w Kozienicach - rok 1939.          Pałac w Kozienicach - rok 1939.
W latach 1940-1941 z rozkazu Niemców ze spalonego pałacu wymontowano aparaturę wodnokanalizacyjną i inne elementy z metalu. Rozbito mury a część materiałów użyto do rozbudowy szpitala. Po zakończeniu wojny pozostałe resztki materiałów sprzedano mieszkańcom.
 
Poniżej planik centrum Kozienic z zaznaczonymi obiektami pokazanymi w tej fotorelacji.
 
 
Główna brama prowadząca do Zespołu Pałacowo-Parkowego znajduje się przy ulicy Parkowej, od niej prowadzi aleja dojazdowa do kompleksu pałacowego.
 
Główna brama do kompleksu pałacowego przy ul. Parkowej 
Bezpośrednio po przekroczeniu pałacowej bramy wejściowej w prawo odchodzi alejka na której końcu znajduje się najstarszy zabytek Kozienic a jest nim kolumna Zygmunta I Starego - na planie oznaczona nr 4.
 
Kolumna Upamiętniająca narodziny Zygmunta I Starego.Zimą 1466 roku król Kazimierz Jagiellończyk wraz z ze swoim dworem schronił się w Kozienicach przed zarazą jaka wówczas panowała w Krakowie. Dzięki temu w dniu 1 stycznia 1467 roku  właśnie w Kozienicach przyszedł na świat Przyszły król Polski Zygmunt I Stary.
 
Kolumna Upamiętniająca narodziny Zygmunta I Starego.
 
To wydarzenie przypomina pierwszy świecki pomnik w Polsce - kolumna postawiona w 1518 roku.
 
Kolumna Upamiętniająca narodziny Zygmunta I Starego.
Po II wojnie światowej w latach 1957 - 1961  w miejscu pałacu wzniesiono budynek administracyjny władz miejskich (na planie oznaczony nr 1) , a w latach dziewięćdziesiątych prawą oficynę - odbiegające od pierwowzoru ale zachowujące dawne założenie architektoniczne.
 
Obecny wygląd zespołu pałacowego w Kozienicach.
 
 
Obecny wygląd zespołu pałacowego w Kozienicach. 
 
Głowna brama do pałacu w Kozienicach.Obecnie w głównym budynku mieści się Urząd Miejski w Kozienicach do którego od bramy przy ul. Parkowej prowadzi długa aleja z wolno stojącymi kolumnami.
 
Głowna aleja prowadząca do pałacu w Kozienicach.
 
W ocalałym lewym skrzydle pałacu z bogatą dekoracją architektoniczną dzisiaj znajduje się Muzeum Regionalne - na planie oznaczone nr 2. W czasie mojego pobytu nieczynne z powodu remontu budynku. W latach dziewięćdziesiątych odbudowano spalone przez Niemców prawe skrzydło pałacowe - obecnie mieści się w nim Urząd Skarbowy.
 
 Lewa oficyna pałacowa - siedziba Muzeum Regionalnego.
 
Zachowany cokół z wazą z XIX wieku.Z dawnego zespołu pałacowego zachowały się do dziś:

- dawna wozownia i stajnia połączone w jeden zespół z obiektem dawnej oficyny kuchennej - lat 1778-82, przebudowana w latach ok. 1896-1900
- wieża (prawdopodobnie przełom XIX i XX w.)
- kamienne schody od strony parku (z poł. XIX w.)
- 2 cokoły pod rzeźby myśliwskie (z 2. poł. XVIII w.)
- cokoły z dwoma XIX-wiecznymi wazonami
- 4 XIX-wieczne słupy bramy wjazdowej
- 8 kolumn oświetleniowych
- basen obłożony kamiennym obramieniem.

  Cokół z rzeźbą myśliwską z 2 poł.XVIII w.      Cokół z rzeźbą myśliwską z 2 poł.XVIII w.

Pierwotnie przed pałacem stały wykonane z piaskowca, postawione na postumentach 2 rzeźby z poł. XVIII w. autorstwa włoskiego rzeźbiarza nawiązujące do królewskich polowań, przedstawiające sceny myśliwskie – polowanie na dzika i niedźwiedzia. Rzeźby te zostały zniszczone w czasie II wojny światowej a obecne są wiernymi kopiami wykonanymi w latach powojennych przez Adolfa Stawarza z Bytomia.
 
Pałac w Kozienicach - 2019 r.
 
W skład zespołu pałacowego wchodzi park który został w dużej części ukształtowany za czasów panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego kiedy to w Kozienicach  po I rozbiorze Polski wybudował pod nadzorem sprowadzonego z zagranicy Francesco Placidiego  swoją  rezydencję wypoczynkową.  To właśnie architekt Placidi oprócz pałacu zaprojektował rozbudowę istniejącego ogrodu na trzech poziomach opadających w stronę rzeki Zagożdżonki. Za rzeką założono tzw. dziką promenadę. 
 
Park przypałacowy w Kozienicach 
 
Następne zmiany w otoczeniu pałacu zaszły gdy administratorem ekonomii kozienickiej został sprowadzony z Warszawy architekt Jan Kanty Fontana. Opracował on nowy plan miasta Kozienic i był autorem dużego parku krajobrazowego wokół pałacu.
 
Park przypałacowy w KozienicachW ramach tego projektu zniwelowano wzgórze i wytyczono główną aleję za pałacem, na rzece wybudowano śluzę spiętrzającą wodę, a brzegi rzeki uregulowano.
 
Park przypałacowy w Kozienicach
 
W latach 1788-1791 w parku posadzono także rzadkie okazy drzew. W roku 1791 wybudowano most na łasze. Była to ostatnia praca związana z urządzaniem parku za czasów ostatniego króla Polski.
 
Park przypałacowy w Kozienicach
 
 
Park przypałacowy w Kozienicach 
 
 
Park przypałacowy w Kozienicach 
 
Jak widać na zdjęciach dzisiejszy park pałacowy przybrał charakter miejsca które chętnie odwiedzane jest przez mieszkańców i turystów chcących odpocząć. Piszę celowo "turystów" gdyż w parku również znajduje się kilka obiektów godnych zobaczenia.
 
Widoczny ogrodzony cmentarz rodziny Dehnów w parku pałacowym w Kozienicach.W części południowo-wschodniej, na niewielkim wzniesieniu znajdują się dwa obiekty: mogiła rozstrzelanych - na planie oznaczona nr 6, oraz mały   cmentarz rodziny Dehnów - na planie oznaczony nr 5.
 
Na pierwszym planie mogiła rozstrzelanych, w głebi cmentarz rodziny Dehnów.
 
 
Cmentarz rodziny Dehnów w parku pałacowym w Kozienicach.
 
Iwan Dehn  był właścicielem majoratu kozienickiego od 1835 r. Sam gen. Dehn pełnił funkcję generalnego budowniczego twierdz na obszarze Królestwa Polskiego, kierował budową lub rozbudową twierdz w Modlinie, Brześciu, Dęblinie i Warszawie. Sprawował kierownictwo nad budową kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Zmarł w 1859 r. w Kozienicach.
 
Cmentarz rodziny Dehnów w parku pałacowym w Kozienicach. 
 
Historyk Włodzimierz Kuźma zajmujący się biografią rodziny Dehnów odczytał wszystkie napisy na płytach nagrobnych i ustalił, że na cmentarzyku pochowani są: gen. Iwan Dehn, jego żona Katarzyna (zm. 1845), ich córka Olga (zm. 1851), syn Iwan (zm. 1874), a także rodzina ich zięcia barona Konstantego Mengdena (zm. 1887), w sumie 9 grobów. Włodzimierz Dehn (zm. 1888) został pochowany w prawosławnej kaplicy, niestety już nie istniejącej, po której pozostał jedynie pagórek.
 
Poniżej cmentarza rodziny Dehnów, przy stawie znajduje się ciekawa kompozycja rzeźbiarska upamiętniająca 600-letnią rocznicę bitwy pod Grunwaldem - na planie oznaczona nr 7.

Kompozycja rzeźbiarska wielopsobowa w parku pałacowym w Kozienicach.
 
Obok kompozycji tablica informuje: "Kozienice oraz lasy puszczy kozienickiej wpisały swój udział w grunwaldzkiej wiktorii, stając się miejscem budowanych w największej tajemnicy łodzi i pomostów stanowiących elementy składowe mostu łyżwowego.
 
Pomysł budowy takiego mostu ustalono na naradzie w Brześciu nad Bugiem - 30 listopada 1409r., a pomysłodawcą miał być ponoć sam król Jagiełło. Przygotowanie mostu polecono staroście radomskiemu Dobrogostowi Czarnemu z rodu Nałęczów z Odrzywołu".
 
Na zdjęciu po lewej król Władysław Jagiełło na koniu, którego za uzdę trzyma Zbigniew Oleśnicki (w trakcie wielkiej wojny sekretarz królewski), tyłem odwrócony starosta Dobrogost Czarny przekazuje królowi plany mostu.
 
 
Na zdjęciu u góry mistrz Jarosław składający ukłon królowi, a za nim postacie cieśli i kowala przy pracy związanej z budową mostu. Na wodzie widać replikę mostu łyżwowego.
 
"Pieczę nad robotami sprawował mistrz Jarosław. Most łyżwowy zadziwiającej  na owe czasy konstrukcji   był cudem średniowiecznej techniki. Miał być wedle Długosza : "most nigdy przeze mnie nie widziany, na podporach z łodzi".
 
Replika fragmentu mostu łyżwowego w Kozienicach. 
 
Zbudowano go z powtarzalnych elementów umożliwiających szybki montaż konstrukcji. Według ustaleń naukowców miał około 500 m długości i był oparty na 150 łodziach. Można przypuszczać ,że organizacja była znakomita, a ilość pracy przy łączeniu - niewielka. Przygotowane pod Kozienicami elementy mostu zostały zwodowane i spławione 150 km w dół rzeki Wisły do Czerwińska.
 
Replika fragmentu mostu łyżwowego w Kozienicach. 
 
Pod Czerwińskiem( dnia 30 czerwca 1410 r.) posłużył on do przeprawy wojsk polskich i w ten sposób wojska Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa  Litewskiego połączyły siły, co przyczyniło się walnie do zwycięstwa grunwaldzkiego".
 
Ogólny widok na kompozycję rzeźbiarską w parku pałacowym.

Poza zabytkowymi obiektami w zespole pałacowo-parkowym w Kozienicach jest jeszcze wiele innych rozrzuconych po mieście wartych zobaczenia.
 
Na rogu ul. Parkowej i Kochanowskiego, przed ogrodzeniem pałacowym stoi pomnik ku Czci Poległych w latach 1939 - 1945 w Powiecie Kozienickim - na planie oznaczony nr. 3.
 
 Pomnik ku Czci Poległych przy ul. Parkowej róg Kochanowskiego.     Pomnik ku Czci Poległych przy ul. Parkowej róg Kochanowskiego.

Następnym obiektem poza kompleksem pałacowo-parkowym jest zabytkowy kościół parafialny Świętego Krzyża stojący w centrum Kozienic przy skrzyżowaniu ulic: Warszawskiej, Lubelskiej, Radomskiej i Kochanowskiego – na planie oznaczony nr 8.

 
Kościół Św.Krzyża widziany z ul.1-go Maja.Pierwszy kościół drewniany wybudowany z fundacji Władysława Jagiełły w 1394 roku spłonął w 1410 roku podczas napadu księcia Witolda.
 
Kościół Św.Krzyża w Kozienicach widziany z ul. Warszawskiej.
 
 W roku 1557 został odbudowany i uposażony przez Zygmunta Augusta. Również ten kościół uległ spaleniu w 1657 roku a następnie odbudowany. Kolejnym kościołem był kościół drewniany zbudowany w 1754 roku ufundowany przez małżonkę króla Zygmunta III, królową Polski Marię Józefę i rozebrany w 1869 roku. Tak więc na przestrzeni ok. 500 lat obecny murowany kościół wybudowany w latach 1868-1869 jest piątym kościołem stojącym w tym miejscu.
 
Kościół Św.Krzyża w Kozienicach widok od strony ul. Kochanowskiego. 
 
Od strony zachodniej kościół sąsiaduje z Ogrodem Jordanowskim którym obecnie biegnie dróżka, która w XIX wieku była aleją prowadzącą od wrót kościelnych aż do pałacu.
 
Dawna aleja od kościoła do pałacu. 

We wnętrzu znajduje się pięć ołtarzy i obrazy z XVII – XIX wieku między innymi obraz Świętej Rodziny namalowany przez Wojciecha Gersona w 1888 roku.

Na placu kościelnym od strony ulic Warszawskiej róg Radomskiej znajduje się  pomnik upamiętniający papieża Jana Pawła II – na planie oznaczony nr 9.

 
Pomnik Papieża Jana Pawła II na placu kościelnym.
 
Z placu kościelnego idziemy ulicą Radomską na Plac 15-go Stycznia będący dawnym rynkiem Kozienic. Dzisiaj jest to miejski skwer z zielenią, ławeczkami i małą fontanną z symbolem tego miasta - jeleniem.
 
Plac 15-go Stycznia w Kozienicach.
 
Symbol jelenia znajduje się również na herbie miasta pochodzącym z połowy XVI stulecia, kiedy to Kozienice otrzymały prawa miejskie.
 
Symbol Kozienic na Placu 15-go Stycznia w Kozieninicach.


Przy ulicy Radomskiej 18 na skraju dawnego historycznego rynku (obecnie Plac 15-go Stycznia) znajduje się budynek z połowy XIX wieku zwany jako „kramy kupieckie” – na planie oznaczony nr 10.
 
Zabytkowy budynek przy ul.Radomskiej 18 - tzw. Kramy Kupieckie.Budynek z podcieniami i drewnianą kolumnadą został wybudowany prawdopodobnie po 1815 roku i od początku pełnił funkcję usługowo-handlową. W okresie powojennym budynek był własnością Urzędu Miasta i Gminy Kozienice.
 
Zabytkowy budynek przy ul.Radomskiej 18 w Kozienicach.
 
W roku 1991 został zakupiony przez osobę prywatną a rok później kramy przebudowano zachowując pierwotne założenie architektoniczne i pierwotną funkcję handlową.
 
Zabytkowy budynek przy ul.Radomskiej 18 - tzw. Kramy Kupieckie.

Z ulicy Radomskiej, przechodząc Placem 15-go Stycznia dochodzimy do ulicy 1-go Maja. Dosłownie naprzeciwko placu, znajduje się zabytkowy dworek w stylu mazowieckim z pierwszej połowy XIX wieku – na planie oznaczony nr 11.
 
Zabytkowy dworek przy ul.1-go Maja w Kozienicach.Budynek drewniany z charakterystycznym wejściem z kolumnami stoi przy ulicy 1-go Maja 10 i jest własnością prywatną.
 
Zabytkowy dworek przy ul.1-go Maja 10 w Kozienicach.
 
Za budynkiem znajduje się brukowany podwórzec z podziemnymi piwnicami pełniącymi funkcje spiżarni. Budynek jest dostępny dla turystów jedynie do obejrzenia od strony ulicy i placu.
Przechodząc wąskim przejściem pomiędzy budynkami dochodzimy do ulicy Jana Kochanowskiego gdzie pod nr 22 stoi zabytkowa Willa Aleksandra Bezego wybudowana w 1923 roku – na planie oznaczona nr 12. Została wybudowana dla ówczesnego kozienickiego notariusza Okręgu Radomskiego – Aleksandra Bezego i stąd wywodzi się jej nazwa.
 
Zabytkowa willa Aleksandra Bezego przy ul. Kochanowskiego 12 w Kozienicach. 
 
Budynek nawiązuje do stylu dworu polskiego – w roku 1935 w budynku funkcjonował klub towarzyski Resursa, natomiast w czasie okupacji niemieckiej był siedzibą Rady Głównej Opiekuńczej. Następnie mieszkali w niej spadkobiercy Bezego, a po wojnie stał się siedzibą powiatowego PZPR, a następnie Przychodni Rejonowej. Od roku 1983 do dzisiaj mieści się w nim Biblioteka Publiczna Gminy Kozienice.
 
 
Powrót do strony głównej:  STRONA GŁÓWNA 
 
 
 
http://www.parafia-kozienice.pl/kaplica-swietego-aleksandra.html
http://www.mazowieckieobserwatorium.pl/przewodniki/pdf/przewodnik-kozienicki.pdf
http://www.kirkuty.xip.pl/kozienice.htm
http://www.kozienicepowiat.pl/54-powiat-kozienice/dziedzictwo-kulturowe/zabytki/kozienice/815-cmentarz-rzymsko-katolicki-w-kozienicach.html
https://kozienice.fotopolska.eu/1183830,foto.html?o=b114812&p=2
http://www.kozienicepowiat.pl/54-powiat-kozienice/dziedzictwo-kulturowe/zabytki/kozienice/809-zespol-palacowo-parkowy-