FOTOGRAFIA AMATORSKA
Zbigniew Wójcik
   STRONA GŁÓWNA      WYCIECZKI DALEKIE      Grecja Środkowa - Delfy.
 

Grecja Środkowa - Delfy.

                                   Wycieczka z dnia 26 września 2017

W czasie pobytu na Peloponezie będącym najbardziej greckim regionem Grecji, a zarazem najbardziej na południe oddaloną część kontynentalną tego państwa odwiedziłem kilka miejscowości będących z całą pewnością kolebką greckiej kultury starożytnej pełnej stanowisk archeologicznych, w większości wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
 
    Delfy - Góra Parnas.

Na półwyspie Peloponez pokazałem w fotorelacjach takie miejscowości jak: Korynt, Epidaururos, Mykeny , Nafplio i Olimpię. W tej fotorelacji zapraszam do obejrzenia następnego stanowiska archeologicznego, ale tym razem położonego w Środkowej Grecji, a tą miejscowością będą DELFY zawdzięczające swą sławę głównie wyroczni – Pytii.
 
Most Rio - Antirio.Z Półwyspu Peloponez do Delf jedziemy przez nowoczesny most wantowy Rio-Andirio im. Charilaosa Trikupisa wybudowanego w 2004 roku nad Zatoką Patraską po stronie zachodniej, a Zatoką Koryncką po stronie wschodniej.
 
     

Most ma długość 2883 metry, został wybudowany w najwęższej części cieśniny pomiędzy miejscowościami Rio i Andirio – stąd jego nazwa Rio-Andirio. Przejazd mostem jest płatny i wynosił w 2017 roku 13 euro od samochodu osobowego i 65 euro od autokaru. Po przejechaniu przez most skręcamy w drogę i po ok. 112 km dojeżdżamy do Delf. Droga prowadzi wzdłuż Zatoki Korynckiej z pięknymi widokami na zatokę.
 
 

Obecnie Delfy są małą miejscowością liczącą ok. 900 mieszkańców obok której znajduje się starożytne stanowisko archeologiczne. Z wykopalisk wynika, że już w epoce mykeńskiej mieszkali na tym terenie ludzie. Delfy wspominał Homer nazywając je Pytho z racji wyroczni Pytii. My parkujemy autokar i ruszamy na stanowisko archeologiczne.

 
        
Delfy jako miasto nigdy nie miały wielkiego znaczenia, a jedynie zasłynęło dzięki wyroczni ze świątyni Apollina znajdującej się w świętym kręgu na zboczu Góry Parnas.
 
Obok załączam mapkę stanowiska archeologicznego z zaznaczonymi ważniejszymi obiektami:
 
1. Muzeum Archeologiczne w Delfach
2. Rynek rzymski
3. Brama do Świętego Kręgu
4. Święta Droga
5. Baza byka Corciresiego
6. Spartański pomnik Egospotamos
7. Pomnik Nvarchi Sparty (bitwa pod Egospodami)
8. Posągi z Milziade (Bitwa o Maraton)
9. Baza konia trojańskiego
10. Pomnik króla Argosa
11. Posągi z Argolis
12. Podstawa posągów
13. Skarbiec Knidnian
14. Skarbiec Sicion
15. Skarbiec Siphnians
16. Skarbiec Teb
17. Pępek Świata
18. Skarbiec Aten
19. Bouleuterion - dom zgromadzeń
20. Skała Sybilii
21. Sfinks z Nassi
22. Skarbiec Koryntu
23. Stoa Ateńczyków
24. Południowa wielokątna ściana (mur)
25. Świątynia Apollina
26. Filar Prusjana
27. Ołtarz Chians
28. Platea Tripod
29. Wota Daochos
30. Pomnik Auriga
31. Donario di Cratero
32. Teatr
33. Stadion
 
 

Jednak dla lepszego wyobrażenia jak wyglądało kiedyś sanktuarium Apollina poniżej dwa zdjęcia – makieta sanktuarium znajdująca się w Muzeum Archeologicznym Delf, oraz obraz sanktuarium w Delfach namalowany w 1894 roku przez Alberta Tovmairea.

 
Makieta Delfy
 
 
Obraz z 1894 roku - Delfy 

Zanim jednak wejdziemy na stanowisko archeologiczne trzeba wykupić bilet wstępu łączony pozwalający zwiedzić również Muzeum Archeologiczne . Bilet w 2017 r, kosztował : normalny – 12 euro; ulgowy 6 euro.

 
Muzeum Archeologiczne w Delfach.Przechodzimy obok Muzeum Archeologicznego w którym znajdują się eksponaty zebrane ze stanowiska archeologicznego Delfy i idziemy dalej ulicą z fragmentami eksponatów do wejścia na teren starożytnych Delf.
 
       Muzeum Archeologiczne w Delfach.

Muzeum zostało założone w 1903 roku po zakończeniu głównych prac wykopaliskowych na terenie sanktuarium Apollina. Gmach został ufundowany przez przez greckiego bankiera i filantropa Andreasa Syngrosa. W miarę przybywania eksponatów budynek został rozbudowany w latach 1935 – 1936, oraz w 1956 roku kiedy to wybudowano osobny budynek do przechowywania inskrypcji. Zdjęcia z wizyty w Muzeum pokażę po odwiedzeniu stanowiska archeologicznego.
 
Część ekspozycji przy ulicy. 

Wchodzimy na teren sanktuarium Apollina, gdzie wg wierzeń greckich Zeus wyznaczył omphalos czyli pępek świata, wypuszczając ze wschodu i zachodu dwa orły które przelatując jednakową odległość właśnie w tym miejscu się spotkały.
 
Widok na sanktuarium po wej 

Bezpośrednio po wejściu na teren sanktuarium Apollina wchodzimy na plac zwany agorą – wybudowany przez Rzymian rynek (na planie oznaczony nr 2).

Fragment rzymskiej agory w Delfach.Dzisiaj po świetności agory pozostały resztki ruin portyków i sklepików. Kiedyś był to tętniący życiem plac, pełen pielgrzymów dążących do Świętego Kręgu, zakupującego w tym miejscu dary dziękczynne (wotywne).
 
     Rzymska Agora w Delfach.


Pozostałości sklepów  Rzymskiej Agory w Delfach.

Przy końcu agory stała kiedyś brama wprowadzająca do sanktuarium Apollina ( na planie oznaczona nr 3) po której pozostały jedynie ślady fundamentów.
 
Widok agory w kierunku Świętej Drogi.

 

Bezpośrednio za dawną bramą zaczyna się brukowana tzw. Święta Droga ( na planie oznaczona nr 4), która wspina w kształcie litery "Z" lekko pod górkę aż za Świątynię Apollina. Po obu stronach drogi stały kiedyś posągi ze złota, marmuru i brązu ustawiane przez poszczególne miasta lub słynnych tamtego świata dla upamiętnienia kultu tego miejsca.
 
Postumenty po posągach z Argolis (na planie oznaczone nr 11).
 
Po posągach pozostało bardzo niewiele – kilkadziesiąt podstaw. Między innymi ustawione było 36 posągów z brązu podarowanych przez z Korfu – figury te zrabował Neron. Jedną z tych figur udało się odnaleźć w czasie wykopalisk i obecnie znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Delfach.
   Święta Droga w Delfach.      Święta Droga w Delfach - pozostałości jednego ze skarbców.
 

A pierwotnie było ich tu bardzo dużo, sam cesarz Neron zrabował ich ponad 500 sztuk, a inni nie byli gorsi. Na odcinku do pierwszego zakosu po obu stronach Świętej Drogi znajduje się największe skupisko skarbców. Obiekty na tym odcinku są oznaczone numerami od 5 do nr 16.

 
Skarbiec Ateńczyków w Delfach.W skarbcach składowano wszystkie ofiarowane przedmioty przyniesione w darze dla boga Apollina. Same skarbce były budowane przez poszczególne miasta-polisy. Każde z polis budowało skarbiec który swą wielkością i wystrojem miał świadczyć o jego bogactwie.
 
      Górny fryz Skarbca Ateńczyków.

Większość skarbców była budowana bezpośrednio po zakończonych wojnach i wtedy wyposażano je łupami zdobytymi na wojnie.
 
Swoje skarbce miały prawie wszystkie większe miasta, między innymi Ateny, Teby, Siphnians, Korynt. Poniżej pozostałości skarbców dwóch starożytnych miast greckich Citium i Siphnians (na planie nr 14 i 15).

 
  Pozostałości skarbców Miasta Citium i Siphnians.

Obecnie najważniejszym skarbcem dającym wyobrażenie o pozostałych jest odbudowany skarbiec Ateńczyków (na planie oznaczony nr 18), wybudowany po wygranej przez Ateńczyków nad Persami  bitwie pod Maratonem w 490 r. p.n.e.
 
Skarbiec Ateńczyków został zrekonstruowany z marmurów które odnaleziono w czasie wykopalisk. Jedynie kilka widocznych jaśniejszych fragmentów to repliki zastępujące oryginały które umieszczone są w Muzeum Archeologicznym w Delfach. Takim sposobem również w Muzeum można obejrzeć oryginały tej budowli.
 
Skarbiec Ateńczyków w Delfach.
 

Ciekawostką może być fakt, że uważne oko zauważy na marmurach wyryte inskrypcje. Są to pisane informacje o wygranych bitwach, uczestnikach, mieście fundującej dany skarbiec – cenne źródło informacji o tamtych czasach.

Tuż przed tym skarbcem, na zakosie drogi można zobaczyć replikę rzymską „Pępka świata” - oryginalny znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Delfach.

Pępek Świata na tle Skarbca Ateńczyków.Wg wierzeń greckich Zeus wyznaczył omphalos czyli pępek świata, wypuszczając ze wschodu i zachodu dwa orły które przelatując jednakową odległość właśnie w tym miejscu się spotkały.
 
      Pępek Świata w Delfach..
 
Pępek Świata w Delfach na tle ruin skarbców. 

Na podstawie wykopalisk jest wiadomo, że pierwszy „Pępek Świata” z VIII wieku p.n.e. nie istnieje, natomiast ten z Muzeum w Delfach pochodzi z ery hellenistycznej.

Po minięciu Skarbca Ateńczyków (na drugim zakosie w jego połowie) znajduje się tzw. Skała Sybilli (na planie oznaczona nr 20). Jest to miejsce gdzie wg mitu swe proroctwa wyśpiewywałaHerofile (córka Zeusa i Lamii) – pierwsza sybilla (wieszczka przepowiadająca przyszłość). Różniła się tym od Pytii, że nie odpowiadała na zadawane pytania lecz wypowiadała ogólne przepowiednie.
Sfinks z Nassi (Naxos) - Muzeum Archeologiczne w Delfach.
        Skarbiec Ateńczyków i zarastająca Skała Sybilli.
 
Tuż obok Skały Sybilli znajdowała się kolumna z wotywnym Sfinksem z Nassi (Naxos) (na planie oznaczona nr 21). Obecnie góra kolumny jest eksponatem stałym w Muzeum Archeologicznym w Delfach - zdjęcie z lewej.
Jest to marmurowa rzeźba o wysokości 2,22 metra, datowana na 560 p.n.e. przedstawiająca mityczną postać z głową kobiety, ze skrzydłami z piór ptaków, oraz tułowiem lwicy.
 
Pierwsze fragmenty rzeźby wykopano podczas wykopalisk w 1860 r., zaś pozostałą znaleziono w 1893 r. Całość kolumny i posągu wynosiła 12,5 m.
 
Na drugi zakosie Świętej Drogi dochodzimy do muru poligonalnego (sześciokątnego) – na planie oznaczony nr 24. Mur przetrwał do naszych czasów w stanie oryginalnym. Jego drugi poziom pochodzi z czasów rzymskich.
 
Mur sześciokątny w Delfach.
 
Na murze poligonalnym można dostrzec liczne zachowane inskrypcje w postaci wykutych drobnym pismem wiadomości pozostawianych przez pielgrzymów – można powiedzieć, że była to taka starożytna gazeta. Upamiętniano najważniejsze informacje dotyczące osób które tu przybywały, ważne wydarzenia które się zdarzały w całym państwie, a nawet informacje o niewolnikach którzy byli przez właścicieli uwolnieni a Apollo nadał im prawo człowieka wolnego.
 
Fragment Świątyni Apollina w Delfach.Wchodząc po schodkach przy murze pentagonalnym dochodzimy do najważniejszej części sanktuarium - Świątyni Apollina (na planie oznaczona nr 25).
    Widok w kierunku Świątyni Apollina - na pierwszym planie Ołtarz Chians.
 
 W tym miejscu w czasach średniowiecza znajdowała się wioska o nazwieKastri a mieszkańcy tej wioski wykorzystywali marmur po zniszczonym sanktuarium Apollina do budowy własnych mieszkań. Dopiero w roku 1893 archeologowie ustanowili w tym miejscu stanowisko archeologiczne , w wyniku czego wioska Kastri została przeniesiona w inne miejsce. 
 
Fronton Świątyni Apollina. 
 
Podchodząc schodami warto zwrócić uwagę na duży ołtarz Chians mający wymiary 8,60 x 5 i wysokość 4 m (na planie oznaczony nr 27). Na ołtarzu były  składane ofiary podczas uroczystości dziękczynnych.
 
Ołtarz Chians, Świątynia Apollina i Filar Prusjasa. 
 
Z inskrypcji wynika że został zbudowany z pieniędzmi Chian, którzy otrzymali w zamian prawo do tego, aby mogli najpierw zapytać wyrocznię, nie czekając w kolejce - takie starożytne przekupstwo.
 
Widok Świątyni Apollina na tle Parnasu.
 
 
Świątynia Apollina w Delfach.
 

Pierwsza Świątynia Apollina wybudowana w VII wieku p.n.e. spłonęła w roku 548 p.n.e. Jej pozostałości zostały wmurowane w późniejszą świątynię, Pomimo że nowa była cała z kamienia również spłonęła. Ponownie odbudowana przetrwała do końca starożytności. Jej wymiary to 23,8 x 60,3 m otoczone kolumnadą (6 x 15 szt). W środku znajdowały się ołtarze Posejdona i Hestii, omfalos (środek świata) oraz pomieszczenie adyton w którym mieściła się przepowiednia.


"Wyrocznia z Delf" - Heinrich Leutemanns.W świątyni Apollina  kapłanka Pytia siedząca na trójnogu udzielała odpowiedzi na zadawane pytania.
 
Zapytania mogli kierować jedynie mężczyźni po dokonaniu oczyszczenia w źródle i oczywiście po złożeniu przyniesionych ofiar.

Początkowo wyrocznia działała jedynie jeden dzień w roku w dniu 7 lutego tj. w dzień urodzin Apolla. Wraz z uzyskaniem coraz większej popularności pielgrzymi mogli zadawać pytania w każdy siódmy dzień miesiąca między lutym a listopadem. W Delfach wyrocznią mogła zostać jedynie kobieta z tej miejscowości, nie posiadać fizycznych ułomności oraz musiała zachowywać wstrzemięźliwość seksualną.

Początkowo wieszczkami były nastoletnie dziewice, w późniejszym okresie zastąpiły je kobiety w wieku 50 lat. W czasie największej popularności wyroczni były aż trzy wieszczki. Dwie brały udział w ceremoniach, trzecia stanowiła wsparcie.

 
A tak sobie wyobrażali wyrocznię Pytię na swoich obrazach patrząc od lewej: John Maler Colier, Jacek Malczewski i John William Gotward.
 
          Obraz "Kapłanka z Delf" - Colier             )braz  Jacka Malczewskiego "Pytia".               Obraz "Wyrocznia z Delf" - Jon William Gotward.
 
Przechodzimy na ostatni zakos Świętej Drogi biegnącej po północnej stronie Świątyni Apollina i schodami przy tzw. Donario di Cratero (na planie oznaczone nr 31) podchodzimy w kierunku dobrze zachowanego obiektu jakim jest teatr.
 
Nisza Donario di Cratero.W ścianie, która graniczy z tarasem Świątyni Apollina widać prostokątną niszę. Z zachowanej inskrypcji wiadomo że znajdował się tu posągi z brązu przedstawiające „Polowanie Alekssandro”.
 
 
    Donario di Cratero.

Dobry widok na ten obiekt jest ze schodów prowadzących do teatru. Na dolnym zdjęciu widać na pierwszym planie Donario di Cratero, Świętą Drogę oraz Świątynię Apollina.
 
 

Na tarasie ponad Świątynią Apollina znajduje się dobrze zachowany teatr mogący pomieścić nawet 5000 widzów. To w nim w czasie igrzysk pytyjskich widzowie oglądali i oceniali słynnych poetów i dramaturgów. Jak wszystkie teatry greckie z tamtych czasów, ten również miał doskonałą akustykę.
 
W drodze w kierunku teatru. 
 
 
Teatr w Delfach. 

 
Podchodząc w kierunku położonego najwyżej stadionu, oglądając się do tyłu można podziwiać wspaniały widok na główne sanktuarium Apollina na tle gór. Nie jest trudno zauważyć czemu starożytni Grecy wymyślili właśnie w tym miejscu środek świata (pępek świata).
 
   Droga w kierunku stadionu.     Widok na teatr z drogi do stadionu.
 
 
Widok z drogi na stadion. 
 
Pomimo dość silnego słońca szybko podchodzimy kilkaset metrów pod górę, przy okazji podziwiając widoki na Parnas. Z drugiej strony góry, znajduje się duże Centrum Narciarskie.
 
 
Droga do stadionu. 
 

Po 15 minutach podchodzenia jesteśmy przy punkcie widokowym z widokiem na stadion w Delfach na którym organizowane były igrzyska pytyjskie ku czci boga Apollina.

Stadion w Delfach. Były to drugie co do ważności po igrzyskach olimpijskich w Olimpii wydarzenie o charakterze religijno-sportowym w starożytnej Grecji.
 
     Stadion w Delfach.
Igrzyska pytyjskie odbywały się od roku 582 p.n.e. co cztery lata w połowie cyklu olimpijskiego - czyli dwa lata po ostatnich igrzyskach olimpijskich a dwa lata przed kolejnymi. W odróżnieniu od innych igrzysk, tu w Delfach oprócz zawodów sportowych odbywały się konkursy muzyczne, dramatyczne, recytacje, malarskie – zwycięzcy otrzymywali wieniec wawrzynowy z liści laurowych.
 
Stadion w Delfach. 


I tak oto zakończyliśmy spacer po stanowisku archeologicznym w Delfach, schodzimy tą samą Świętą Drogą co wchodziliśmy. Pora odwiedzić pobliskie Muzeum Archeologiczne które będzie uzupełnieniem spaceru po sanktuarium Apollina.

Zdecydowana większość eksponatów, to oryginały zgromadzone w czasie wykopalisk – warte zobaczenia, tym bardziej że większość została zrabowana i jest rozproszona po wielu muzeach świata.
 
Muzeum w Delfach wybudowane w 1903 roku po zakończeniu zasadniczych prac archeologicznych w całości pokazuje historię sanktuarium w Delfach. Od czasów prehistorycznych do późnej starożytności.
 
     Fragment tarczy.
W 14-tu galeriach są prezentowane najcenniejsze znaleziska z różnych okresów. Z okresu powstawania sanktuarium zgromadzono figurki mykeńskie, dary wotywne w postaci tarcz kreto-cypryjskich, figurki zwierząt, biżuterię.
 
Przedmioty ze złota. 
 
Figurki typu Tau z okresu archaicznego. 

Do najważniejszych obiektów znajdujących się w Muzeum na pewno zaliczyć trzeba posągi bliźniaków tj. postaci dwumetrowej wysokości (kurosi) – Kleobis i Biton reprezentujących wczesny okres archaiczny. Na bazach obu kurosów widnieje sygnatura Polimedesa z Argos (610-580 p.n.e.), oraz nie mniej dużego Sfinksa o którym pisałem wcześniej przy zwiedzaniu sanktuarium.

 
   Kurosi z Delf.    
 
Zwiedzając sanktuarium oglądaliśmy przy Skarbcu Ateńczyków kopię "Pępka świata", zaś w jednej z sal wystawienniczych możemy zobaczyć odkopany jego oryginał.

Między innymi "pępek świata"
 
Ogromne zainteresowanie zwiedzających wzbudzają rzeźby z frontonów świątyń I skarbców, odnalezione przez archeologów i wyeksponowane na ścianach w muzeum. Poniżej kilka z nich.
 
 
 
 

Z wczesnego okresu klasycznego tj. 478 – 474 p.n.e. jest posąg Woźnicy z Delf, znany również jako Auriga Delficki lub Auriga z Delf.

Posąg Woźnicy z Delf. Został złożony z fragmentów odnalezionych w roku 1896 w świątyni Apollina w Delfach. Posąg z brązu przedstawia młodego mężczyznę odzianego w szatę (xystis) i trzymającego w zachowanej prawej ręce zrekonstruowane części lejc.
 
      Posąg Woźnicy z Delf.


Wg archeologów posąg jest darem wotywnym dla Apoliina od Polyzalosa, władcy miasta Gela na Sycylii. Taką hipotezę wysnuto z z dwóch inskrypcji zachowanej na kamiennej podstawie. Posąg był częścią większej grupy w skład której wchodził powóz zaprzężony w cztery konie, woźnicy na wozie trzymającego lejce oraz ciężkozbrojnego piechura (hopita).  Na podstawie odnalezionych fragmentów zaprzęgu przypuszczalnie całość mogła wyglądać tak jak na zdjęciu dolnym.
 
        
 

Drugim eksponatem obrazującym z jakich fragmentów archeologowie tworzą historię sprzed tysiącleci mogą być prezentowane fragmenty wotywnego złotego byka odkrytego w w dwóch podziemnych depozytach, gdzie były przechowywane po tym jak uszkodził je pożar w V wieku p.n.e.

 
Muzeum Archeologiczne w Delfach - fragmenty złotego byka.
 
Osobną salę mają eksponaty obejmujące fragmenty rzeźb i innych dekoracji rzeźbiarskich odkrytych przy odkopywaniu skarbca Syfnijczyków. Najładniejszy jest fryz frontonu skarbca przedstawiający wydarzenia z wojny trojańskiej.
 
    Fragment fryzu ze skarbca Syfnijczyków.      Fragment fryzu ze skarbca Syfnijczyków.
 
 

Skarbiec Syfnijczyków był wybudowany około 525 roku p.n.e. przez mieszkańców wyspy Sifnos za pieniądze uzyskane z odkrytych na wyspie złóż złota.
 
Kariatyda ze skarbca Syfnijczyków.Skarbiec wybudowany był z marmuru paryjskiego w formie jednoizbowego budynku z fasadą wspartą na dwóch kariatydach – podporach architektonicznych w formie kobiet dźwigających na głowach ozdobny gzyms, najprościej mówiąc taka kobieca kolumna.     

 
         Fragment ze skarbca Syfnijczyków.
 

Fragmenty tej jednej z najładniejszej budowli w Delfach  zostały odkopane w 1894 roku, między innymi fragment pokazanej wyżej Kariatydy.

W Muzeum Archeologicznym w Delfach oprócz pokazanych w mojej fotorelacji zainteresowani znajdą wiele innych eksponatów np. rzeźby z różnych okresów sanktuarium, ceramikę, wyroby z brązu i wiele, wiele innych fragmentów pochodzących z wieloletnich wykopalisk. Na koniec jeszcze kilka zdjęć.
 
           
                        ... tancerki delfickie.                                                                                                       ... posąg Antinousa.
 
...  kadzielnica z brązu z 469-450 p.n.e.
 
 
 ... ceramika " Apollo i czarny ptak"
 
Posągi z czasów rzymskich.
... posągi z czasów rzymskich.

W tym miejscu mała ciekawostka, zwiedzający muzea greckie zauważają, że wiele posągów nie ma głów – powód jest prosty. Starożytni Grecy byli praktyczni i oszczędni, gdy zmieniali się władcy, zmieniała się polityka starym posągom utrącano głowy a w ich miejsce dorabiano głowy nowych ulubieńców zmieniając również inskrypcje na cokołach. Trzeba przyznać, że świetny pomysł – ile by w Polsce można zaoszczędzić na nowych pomnikach.

 
Powrót do strony głównej:   STRONA GŁÓWNA 
 
 

https://pl.wikipedia.org/wiki/Auriga_z_Delf

https://pl.wikipedia.org/wiki/Igrzyska_pytyjskie

https://pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_Archeologiczne_w_Delfach

http://infra.org.pl/wiat-tajemnic/jasnowidze-i-proroctwa/1068-pytia-wyrocznia-ktora-rzdzia-grecj

https://en.wikipedia.org/wiki/Sphinx_of_Naxos

http://www.ravfoto.strefa.pl/grecja2007/g_delfy.htm