FOTOGRAFIA AMATORSKA
Zbigniew Wójcik
   STRONA GŁÓWNA      TATRY SŁOWACKIE      Dolina Zuberecka i Rohacka cz.I - Skansen w Brestowej

Dolina Zuberecka i Dolina Rohacka cz.I - Muzeum Wsi Orawskiej w Brestowej.

                                                                        Wycieczka w dniu 16 lipca 2013r.


 
 
W czerwcu byliśmy z wnuczką na wycieczce rowerowej w Dolinie Rohackiej i na zwiedzenie skansenu  nie starczyło czasu. W lipcu postanowiłem jechać jeszcze raz by odwiedzić skansen w Brestowej  i pieszo przejść na Rohackie Stawy od strony wodospadów.
 
W tej części I fotorelacji pokażę zdjęcia z odwiedzenia Muzeum Wsi Orawskiej (Muzeum oravskej dediny).
 
 
Muzeum znajduje się ok. 3 km od Zuberca na Polanie Brestowej przy drodze do Zwierówki. Z Zakopanego jedziemy drogą DW 958.
 
Przejeżdża się obok wlotu Doliny Kościeliskiej i Chochołowskiej a następnie w m.Chochołów skręca w lewo w kierunku dawnego przejścia granicznego.
 
Dla udających się w tym kierunku po raz pierwszy podaję kilometraż od od skrętu w Chochołowie:
     1,0 km - mijamy granicę polsko-słowacką w Suchej Horze
     7,5 km - miejscowość Vitowa. Skręcamy w lewo na Oravice, Zuberec
  15,2 km - miejscowość Oravice. Mijamy po lewej stronie kąpielisko z wodą termalną i jedziemy w  kierunku Zuberca
  27,7 km - miejscowość Zuberec. Z drogi głównej na końcu Zuberca skręcamy w lewo w ul.Rohacką  (kierunek m.Brestowa)
  31,5 km - miejscowość Brestowa. Bezpłatny parking po lewej stronie w okolicy Skansenu Wsi Orawskiej.
 
 
 
  
 Muzeum-Skansen Wsi Orawskiej otwarte w godzinach: 
 
    styczeń-maj   od wtorku do niedzieli    8 - 1530
 
      październik-grudzień od wtorku do niedzieli  8 - 1530
 
     czerwiec i wrzesień od poniedziełku do niedzieli  8 - 17
 
    lipiec i sierpień od poniedziełku do niedzieli  8 - 18
 
 
 Ceny biletów:    dorośli   -  2,5 euro
 
           emeryci, studenci   -  2,0 euro
 
          dzieci od 6 do18 lat  - 1,0 euro
 
         niepełnosprawni  - gratis
 
        fotografowanie - 0,5 euro       video - 1,0 euro
 
Po zakupieniu biletu dostaje się opis w rodzimym języku z zaznaczonymi obiektami - zwiedzanie bez przewodnika.
 
 
Obiekty są usytuowane w pięciu sektorach tematycznych:
  • A - Rynek Dolnoorawski
  • B - Ulica Gornoorawska
  • C - Góralskie chaty
  • D - Cmentarz i Kościół
  • E - Młyny
Od budynku kasy schodzimy ze skarpy do sektora A i zaczynamy zwiedzanie tzw. Rynku Dolnoorawskiego.
 
 
Dla lepszej orientacji przedstawiam mapkę tego sektora z zaznaczonymi obiektami.
 
 
      1. Malatina - budynek administracji Muzeum         6. Velicna - dom rzemieślnika   
      2. Zaskalie - dzwonnica                                                 7. Bziny - dom dzierżawcy  
      3. Vysny Kubin - dwór                                                   8. Pamica - spichlerz 
      4. Zaskov - dom rolnika                                                 9. Smacie - spichlerz        
       5. Mangel z Velicnej                                                                                         5                         
   
Wszystkie obiekty odkupiono od prywatnych właścicieli, rozebrano, przewieziono i odnowa złożono w Muzeum Wsi Orawskiej. Niektóre domy wykonano jako kopie oryginalnych.
 
Na Dolnej Orawie domy tynkowano gliną i bielono - daje to charakterystyczny dla tego regionu wygląd.
 
 

W budynku oznaczonym nr 1 mieści się Zarząd Muzeum - nie jest udostępniony do zwiedzania.
 
 
 

Pierwszym obiektem w tym sektorze jest dzwonnica z m.Zaskalie wybudowana w 1860r. Na planie oznaczona jako nr 2.
 
 
Jest to dzwonnica barokowa zbudowana z dwóch części.
 
 
Czworokątna część dolna jest murowana i tworzy jedno pomieszczenie w którym kiedyś trzymano archiwa gminy oraz drewniane wiadra służące za miarę produktów.
 
 
Natomiast górna część jest również prostokątna ale zbudowana z drewna.
 
 
Obecnie w części górnej znajduje się dzwon przywieziony z m. Kralovian.
 
 
Dzwonnica przykryta jest dachem namiotowym przechodzącym do kształtu cebulastego z zamontowanym na szczycie metalowym kogutem.
 
 
Obok dzwonnicy przepływa mały strumyczek gdzie grasują gęsi "żebraczki".
 
 
 
 
 
 
 

W obiekcie oznaczonym na planie nr 3 zobaczymy zabudowania dworu ziemiańskiego rodziny Mesków z m. Vysny Kubin.
 
 
Dom został wybudowany w dwóch okresach czasu. Pierwszą tylną część domu wybudowano w 1752 r. w której z relacji przekazywanych przez starszych mieszkańców znajdowała się szkoła łacińska.
 
                                           
 
Natomiast przednia część budynku została wybudowana w I połowie XIX wieku i jest obecnie umeblowana oryginalnymi meblami ziemiańskimi.
 
 
 

Następnym obiektem po prawej stronie jest chałupa rolnika z m. Zazkov z 1790 r. (na planie oznaczona jako nr 4). Obok niej w prawo biegnie droga do sektora D.
 
 
Chałupa składa się z pokoju, kuchni, sieni i komory. W pokoju znajduje się szafkowy kamienny stół i malowana skrzynia będąca częścią posagu panny młodej.
 
W tej chacie w kuchni jest palenisko z dymnikiem wyłapującym dym który był odprowadzany na strych gdzie przez szpary i gonty wylatywał na zewnątrz.
 

Jednym z ładniejszych obiektów po prawej stronie jest dom rzemieślnika z półpiętrową komorą z m. Velicna (na planie oznaczony nr 6). Takie domy budowano w małych miasteczkach.
 
 
Całe życie rodzinne odbywało się w pokoju przednim gdzie robiono wszystkie prace domowe, jedzono a także pełnił rolę sypialni.
 

Za tym pięknym domem pokazanym wyżej sąsiaduje mała chałupa dzierżawcy z przybudówką po prawej stronie wejścia w której mieściła się obora z chlewikiem. (na planie oznaczone nr 7)
 
 
We wnętrzu w jednej izbie stoi duży piec a w drugiej obecnie mieści się sklepik z pamiątkami. Właśnie w takich chałupach mieszkała większość biednych mieszkańców na Dolnej Orawie co świadczy o ich niskiej stopie życiowej.
 
                                          
 

Ostatnim większym obiektem znajdującym się po lewej stronie Rynku Dolnoorawskiego jest budynek spichlerza z m. Srnacie z 1827r.  (Na planie oznaczony nr 9)
 
 
Został wybudowany dla potrzeb trzech gazdów. Na dole w piwnicach przechowywano ziemniaki a na górze luzem lub w drewnianych skrzyniach zboże.
 
W głębi po lewej widać spichlerze (oznaczone na planie nr 8) z Purnica i Zahrabovo z roku 1780.         Tu uwaga praktyczna - tu obecnie zlokalizowano sanitariaty.
 
 
 

Po zakupieniu drobnych pamiątek w chacie dzierżawcy przechodzimy do sektora E w którym najważniejszym obiektem jest młyn wodny zbudowany ok. 1890 r. (na planie obiekt nr 28)
 
 
Budynek składa się z salonu, pokoju i spiżarni. Młyn pracował aż do 1953 r.. Jego ostatnim właścicielem był Gabriel Roncak.
 
                                    
 
Obecnie w młynie urządzona jest tzw. "Karczma u Młynarki" gdzie można spokojnie usiąść, odpocząć i coś przekąsić.
 
 
 
 
 
Z tarasu "Karczmy u Młynarki" jedząc warto spojrzeć na drugą stronę potoku Zimnej Wody Orawskiej gdzie ładnie prezentuje się od tyłu murowany budynek dworu Paliderów ustawiony w sektorze B do którego niebawem dojdziemy. Poniżej widziany od tyłu.
 
 
 
 
 

Posiliwszy się przechodzimy przez mostek na Potoku Zimna Woda Orawska do sektora B gdzie jest pokazana cała zabudowa ulicy Górnoorawskiej.
 
 
10. Trstena - piec garncarski             17. Vasilovo - dom sołtysa
11. Cimhova - posiadłość                     18. Hrustin - posiadłość rolnika
12. Benadovo - dom rolnika               19. Habovka - kuźnica kowalska
13. Podbiel - posiadłość                       20. Rabcice - dom sołtysa
14. Zuberec - posiadłość
15. Stefanovo - dwór płótna
 
Po przejściu mostka po prawej stronie budynek kuźni kowalskiej z Habovka. (obiekt nr 19). Takie kuźnie z uwagi na bezpieczeństwo przeciwpożarowe budowano zawsze w pobliżu potoków.
 
 
W tej kuźni można oglądać oryginalne narzędzia i wyposażenie jakich używał właściciel Karol Klimeka. W środku znajduje się miech kowalski który tłoczył powietrze do paleniska. Na zewnątrz widać zadaszenie pod którym podkuwano konie.
 

Ulicę Górnoorawską zamyka dom sołtysa z miejscowości Rabcice. (obiekt na planie oznaczony nr 20)
 
 
Ten budynek był jedynie częścią dużej posiadłości składającej się z pięciu obiektów. Jest podzielony na trzy części. Część przednią używał sołtys jako biuro.
 
W części środkowej znajdują się miary gminne, wagi, oglądać można strój gminnego wartownika składający się z siermięgi, kapelusza,  kierpców i bębna z pałeczkami do obwieszczania wiadomości gminnych.  W tylnej części mieszkał sołtys.
 
 
W kuchni wykonywano wszystkie prace domowe i przyjmowano interesantów. Przed domem ustawiono studnię z żurawiem z miejscowości Podbiela. Kamienną cembrowinę wykuto z jednego kawałka piaskowca. Wykonali to kamieniarze Bielopotoccy.
 
 
 
 

Ruszamy w górę ulicy Górnoorawskiej. Na dolnym zdjęciu ogólny widok zabudowy tej uliczki. Po lewej stronie pierwszy obiekt to wcześniej opisana kuźnia.
 
materiałów.
Za kuźnią widać ogrodzoną posesję dworu Paliderów. (na planie obiekt oznaczony nr 15). Obiekt jest rekonstrukcją domu farbiarza i handlarza płótnem. Dwór jest murowany i zapewniał oprócz korzystnych warunków mieszkalnych również dobre warunki do składowania
 
 
W obrębie ogrodzonej posesji znajduje się stajnia dla koni, pomieszczenie dla wozów transportujących płótno.
 
                                      
 
 
Pod koniec XVIII wieku i na początku XIX wieku produkcja płótna osiągnęła największe rozmiary a płótna były wywożone wozami na Węgry, Ukrainę, Rumunię, Turcję a nawet do Egiptu.
 
W każdym roku po karnawale wyjeżdżała kolumna wozów z płótnem, a powracała przed Świętami Bożego Narodzenia przywożąc inne towary zakupione dla mieszkańców Orawy.
 
We wnętrzu pokazano umeblowanie pokoi a w jednym pomieszczeniu znajduje się sklepik z pamiątkami.
 
                                    
 

 

Na rogu naprzeciwko kuźni znajduje się posiadłość bogatego rolnika z Hrusin z 1923 r. Murowany spichlerz i oborę wybudowano w 1930 r. Budynek jest zarazem najmłodszym obiektem w Muzeum Wsi Orawskiej. (obiekt zaznaczony na planie nr 18). Poniżej widziany od tyłu na tle pięknego krajobrazu.
 
 
Przy tym obiekcie przy drodze do sektora C stoi dzwonnica z m. Rabcie. Budowanie takich dzwonnic na wsiach orawskich było nakazane tzw. Patentem Ogniowym Marii Teresy z 1751 r.
 
 
Dzwonnice służyły do ogłaszania sygnałem dzwonu pożaru lub śmierci. Obecny dzwon przywieziono z Habówki. Napis na nim głosi "Odlany jestem w 1666 r. Pogrzebany jestem falami Zimnej Wody w 1813r. Znaleziony byłem przez Stefana Zubka w okolicy Haja w 1895 r. Ponownie odlany w 1989r."  Od 1975 r. jest w Muzeum Wsi Orawskiej.
 

W uliczce Górnoorawskiej można obejrzeć jeszcze kilka innych domów lub całych posesji z różnych stron Orawy.
 
 
 
 
 
 
We wszystkich zgromadzono wystrój i sprzęty z okresu ich świetności. Na przykład w chałupie chłopskiej z 1868 r. gdzie mieszkał drwal w przedsionku możemy zobaczyć narzędzia używane przy ścinaniu drzew.
 
Natomiast w jednym pokoju widzimy duży kamienny piec. Pod stołem znajduje się piwniczka na ziemniaki przykryta deskami. 
 
 
 
 
 
 

Na końcu uliczki stoi budynek z rekonstrukcją starego pieca z 1918 r. W nim wypalano ceramikę - miski, dzbanki, misy.
 
 
 
 
W takim piecu wypalano jednorazowo ok. 3600 naczyń glinianych. Podczas wypalania duży otwór zasłaniano cegłami a drewno podrzucano otworami znajdującymi się na obwodzie pieca.
 
Takie wypalanie odbywało się 4 - 6 razy w roku i trwało bez przerwy przez 11 godzin.
 
 
 

Powracamy na dół uliczki Górnoorawskiej i skręcamy w prawo pod górkę. Dochodzimy do sektora C w którym pokazano zabudowę osiedla górskiego - Góralskie Chaty (Góralskie Lazy). W tym sektorze znajdują się następujące obiekty:
 
 
21 - Oravske Vesele - dom sołtysa                   24 - Navot - prasowalnia oleju
22 - szałas                                                             25 - Oravska Lesna - posiadłość
23 - Navot - dom sołtysa
 
Takie osiedla górskie powstawały w XVII wieku i na początku XVIII wieku. Domy pokazują typową zabudowę górską gdzie wokół domu było pole należące do właściciela domu. Z tego powodu następni osadnicy budowali domy z dala od swojego sąsiada.
 
Do tego sektora podchodzimy trochę pod górkę. Z daleka widać trzy obiekty. Po skrajach domy sołtysów (obiekt na planie nr 21 i 23) a w środku  prasowalnia oleju (obiekt na planie nr 24).
 
 
Chata po lewej pochodzi z miejscowości Oravske Vesele i reprezentuje drwalsko-pasterską posiadłość składającą się z dwóch mieszkalnych i czterech pomieszczeń gospodarczych pod jednym dachem (obiekt na planie nr 21).
 
                                    
 
W tak zwanym czarnym pokoju będącym również kuchnią znajduje się palenisko bez dymnika i podłoga z gliny.
W prasowalni oleju (obiekt na planie nr 24) uzyskiwano olej z siemienia lnianego, które miażdżono i prasowano w żelaznym naczyniu ustawionym na piecu. Następnie wyciskano olej w specjalnym naczyniu przy pomocy tłoka.
 
 
 

Natomiast chata z m. Navot z 1813 r. należała do rodziny sołtyskiej Jurcaków. Część lewa jest oryginalna, natomiast część prawą odtworzono na podstawie opisów i przekazów.
 
 
Jest to duża chałupa która jeszcze nie miała komina w związku z tym wszystkie pomieszczenia są okopcone dymem który rozchodził się po całym domu i uchodził oknami lub innymi otworami w ścianach i dachu.
 

W odległości ok. 200 m od chałup sołtysów na skraju polany pokazano szałas z Zuberca.(obiekt na mapce nr 22).
Zwyczajem w tym rejonie było przed Świętami Bożego Narodzenia wybieranie bacy i młodszego pasterza owiec którzy od maja do września mieszkali właśnie w takim szłasie opiekując się owcami.
 
W jednym pomieszczeniu przebywały owce i pasterze. Do ich obowiązków należało pilnowanie owiec, ich dojenie, gotowanie żętycy a następnie robienie sera.
 
Oscypki wykonywano przy pomocy rzeźbionych form. Po wyjęciu z formy były wędzone pod dachem szałasu.
Odsączoną żętycę pili pasterze przy użyciu drewnianych czerpaków które sobie rzeźbili w czasie wolnym od pracy.
 
 
 

Wracając w kierunku widocznego z daleka kościółka po lewej stronie widzimy posiadłość rolniczą z m. Oravska Leśna (obiekt na planie nr 25|).
 
 
Tylną część domu, komorę i sień wykonano w 1862 r., natomiast pokój i kuchnię na początku XX wieku. Do domu są dobudowane chlewy dla świń.
 
 
W środku pokazano pokój pełniący funkcję sypialni oraz kuchnię w której wykonywano wszelkie prace domowe.
 
 
 
 
Widać chlebowy piec który ogrzewał kuchnię i pokój z dobudowanym do niego piecem kuchennym służącym do codziennego gotowania.
 
W kuchni zgromadzono wszystkie przedmioty służące do pieczenia chleba - koryto do wyrabiania ciasta, słomiane koszyczki do ciasta, łopaty do wsadzania i wyjmowania chleba z pieca.
 

W sektorze D położonym na wzgórzu znajduje się kościółek, cmentarz oraz kostnica. Wszystko otoczone kamiennym murkiem. Na teren wprowadza kamienna kruchta. Na planie oznaczono nr 26 i 27)
 
 
 
Drewniany kościółek  św. Elżbiety został wybudowany na początku XV wieku w miejscowości Zabrez jako filia kościoła rzymsko-katolickiego w Velicnej.
 
 
Kościółek swój dzisiejszy wygląd otrzymał w XVIII wieku w czasie rządów protestantów. Zmieniono wtedy pierwotną sylwetkę i wielkość. Został pomalowany w stylu ludowym. Z tego okresu jest również kamienna chrzcielnica (1651r.) i organy które działają do dnia dzisiejszego.
 
 
Przy ogrodzeniu ustawiono kopię kostnicy z |Rabcic która pełniła również funkcję bramy górnej. Tu grabarz trzymał swoje narzędzia.
 
                                      
 
 

W górnej części skansenu na dojściu do kościółka znajdują się ogródki z prawdziwymi nasadzeniami różnych warzyw, zbóż - sprawia to większe wrażenie autentyczności.
 
 
 

Przez mostek na potoku Zimna Woda Orawska wracamy do sektora A  i udajemy się do wyjścia przy budynku kasy.
 
 
 
Całe zwiedzanie zajmuje  w zależności od zainteresowania  1 - 2 godziny. My po zwiedzeniu  kontynuujemy wycieczkę do  Rohackich Stawów szlakiem od strony wodospadów czyli od strony Doliny Spalonej.
 
 
 
Wspierane przez Hosting o12.pl